Yerel Malzeme İle İnşa Edilmiş Bir Cumhuriyet Dönemi Yapısı: İnşa Öncesi Çalışmalardan Yıkıma Maraş Halkevi

Date

2025-6-30

Author

Giray Küçük, Sezgi

Metadata

Show full item record

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Item Usage Stats

1998
views

77
downloads

Cite This

Bu çalışma, yerel malzeme ve işçilikle inşa edilmiş olması açısından betonarme halkevlerinden farklılaşan Maraş Halkevi’ni, T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi belgeleri ışığında incelemektedir. Çalışmada, halkevinin inşası öncesi borçların ödenmesinden başlanarak, arsanın tespit ve temin süreci, planlama süreci, idari ve ekonomik yapısı, vaziyet planı, mimarisi ve programını kapsayan tasarım süreci, inşa süreci ve sonrası ele alınmaktadır. Çalışma kapsamında esas kaynak olan iki Cumhuriyet Arşivi dosyasında yer alan yazışma ve çizimlerden oluşan 340 belge incelenmiş ve analiz edilmiştir. Bunların yanı sıra Harita Genel Müdürlüğü’nden temin edilen hava fotoğrafları ile binaların yıkım sürecine ışık tutulmuştur. Maraş Halkevi, çalışmaya konu olan yeni binası inşa edilmeden önce, kapatılan Türk Ocağı binasında faaliyetlerini sürdürmekteydi. Cumhuriyet Halk Partisi yönetim binası ise oldukça eskiydi. Bu durum Parti’yi hem halkevi hem de parti binası olarak kullanılacak yeni bir bina inşa etmeye yöneltti ve böylece Maraş Halkevi’nin inşası için çalışmalar başladı. 1932 yılında parti, halkevine kaynak yaratmak için bazı mülklerini sattı ve 1935 yılında Maraş Halkevi Başkanı Halit Onaran, İzmir Özel Muhasebe Bürosu Mimarı Necmettin Bey’e, bir ay sonra da Bayındırlık Planı araştırmaları için Maraş’a gelen Mimar Asım’a birer proje çizdirdi. Bunun akabinde yer arayışına başlandı. Mimar Asım, Maraş’ta yüksek bir tepede bulunan harap durumdaki Abarabaşı Kilisesi ve yanındaki Trahom Hastanesi olarak kullanılan Latin Manastırı’nın yerine bir halkevi yapılmasını önerdi. CHP Genel Sekreterliği tarafından kilisenin restore edilerek halkevinin konferans salonu binası olarak kullanılması önerilmişse de Onaran bu kararı reddetmiştir. 1937’de kilise ve manastırın taşları sökülerek halkevinin yapımında kullanılmak üzere depolanmıştır. Ancak, daha geniş bir arazide konumlanmak ve çok daha büyük bir halkevi inşa etmek için Memleket Hastanesi’nin ve ardından bitişiğindeki arazinin satın alınması, inşaatın başlamasını geciktirmiştir. Nihayet 1943 yılında halkevinin inşası için girişimler hızlanmış, Maraş Halkevi binası için bir mimari proje yarışması planlanmıştır. Yarışmanın amacı, yerel malzemelerin kullanımıyla modern bir yapı tasarlamak olmuştur. Ancak yarışma gerçekleşmemiş ve Mimar Asım’ın projesi uygulanmıştır. 30 Ağustos 1945 tarihinde yapımına başlanan Maraş Halkevi binası 1948 yılında tamamlanmıştır. Halkevi binası, kütüphane, konferans salonu, güzel sanatlar merkezi, aile toplantı salonu ile parti ve halkevi yönetim binalarından oluşmaktaydı. Bu binalar birbirlerine, alçak birimlerle bağlanmıştı. İnşaat tekniği olarak kâgir sistem, malzeme olarak taş, ve konferans salonu binası hatılında betonarme kullanılmıştır. Mekânın önemine göre duvarlarda ince yonu ve kesme taş yapım tekniği tercih edilmiştir. Arazinin elde edilmesi ve gerekli finansmanın sağlanması için verilen 13 yıllık emeğin ve üç yıllık inşaat sürecinin ardından, bu büyük kompleks sadece üç yıl faaliyet gösterebilmiş, bu süreçte halkın eğitim ve kültürel gelişimine katkıda bulunmuştur. Halkevinin inşa sürecinde, yönetimsel sorunlar, hiyerarşik yapı ihlali, güç savaşları, yöneticilerin sorumsuz davranışları, ekonomik yetersizlikler, inşaat yönetimi kontrolü ve bütçe yönetimi konularında bilgi eksikliği gibi sebeplerin, halkevi inşası sürecinin gecikmesine sebep olduğu görülmektedir. 1952-1968 yılları arasında net olarak bilinmeyen bir tarihte önce binanın giriş kısmı, konferans salonu ve güzel sanatlar binası, 1968-1975 yılları arasında yine net olarak bilinmeyen bir tarihte, parti ve halkevi büroları, aile toplantı salonu ve 2021’de kütüphanesi yıkılmış olup halkevi günümüzde mevcut değildir. Oldukça sağlam kilise taşlarından inşa edilmiş olan Maraş Halkevi, kısa sürede ideolojik amaçlarla yıkılmıştır. Diğer halkevleri gibi Maraş Halkevi’nin de yıkılması ülkeye hem maddi hem de manevi zarar vermiştir.

Subject Keywords

Halkevi, doğal taş, Cumhuriyet Dönemi Mimarisi, Kahramanmaraş, Abarabaşı Kilisesi, People’s houses, natural stone, Republican period architecture, Abarabaşı Church

URI

https://hdl.handle.net/11511/115457

Collections

Department of Architecture, Article