Dördüncü Tipo(morfo)loji: Christopher C. M. Lee’nin Tipolojik Şehirciliği ve Tipomorfoloji

Date

2025-05-12

Author

Parlak, Neris Saadet
Bilsel, Fatma Cânâ

Metadata

Show full item record

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Item Usage Stats

7
views

0
downloads

Cite This

Aldo Rossi’nin “Şehrin Mimarisi” kuramına mimarlık ve şehircilikte sıklıkla atıftabulunulmasının nedenlerinden biri de, tarihi Avrupa kentinde var olanancak Batılı olmayan çağdaş kentte eksikliği hissedilen mekânsal değerlerinsüregelen arayışıdır. Ancak, “tabula rasa” yaklaşımıyla hızla şehirleşengelişmekte olan ülkelerdeki kentleri daha etkin biçimde kavrayabilmek içinbaşlangıçta tarihi kentleri okumak amacıyla geliştirilen “kolektif bellek,”“genius loci” ve “kentsel artifakt” gibi kavramların yeniden ele alınması gerekir.Yirmi birinci yüzyıl kenti bağlamında tip ve tipoloji kavramlarının öneminisavunan Christopher C. M. Lee, Rossi’nin ortaya koyduğu kuramsal çerçeveyi,hızlı şehirleşen çağdaş kentleri de açıklayacak şekilde güncellemeyegirişir. Lee, Rossi’nin “Şehrin Mimarisi”” kuramını yapıbozumuna uğratarak“kentsel artifakt”ı “baskın tip”e ve “tarihi kenti” “gelişimsel kent”e dönüştürürve “Şehrin Fikri”” adıyla yeniden kurgular. Söz konusu kavramlar, Lee’ninArchitectural Association Mimarlık Okulunda mimari tasarım eğitimiverdiği yıllarda biçimlenen, Berlage Enstitüsü ve TU Delft’te yürüttüğüdoktora çalışmalarıyla entellektüel olarak olgunlaşan ve Harvard GSD’deverdiği seminerler ve tasarım stüdyolarında rafine ettiği “DördüncüTipoloji” adını verdiği kuramsal çerçevesinin tam merkezinde yer alır.Her ne kadar Lee, çalışmalarında kentsel morfoloji veya tipomorfolojikyaklaşıma doğrudan atıfta bulunmayıp çalışmalarını “Tipolojik Şehircilik”ve “Dördüncü Tipoloji” olarak adlandırsa da, kenti onu var edenbina tipleri üzerinden okuma, kavramsallaştırma ve kuramsallaştırmaçabası, tipomorfolojik yaklaşımla büyük oranda paralellik gösterir.Dolayısıyla Lee’nin kuramsal çerçevesi, sıkça referans verdiği CarloAymonino ve özellikle Aldo Rossi’nin yanı sıra Saverio Muratorive Gianfranco Caniggia’nın çalışmalarını da çağrıştırmaktadır.Benzer şekilde, 2010’lardan bu yana kentsel mimarlığı tip ve tipolojikavramları üzerinden sorgulayan, fakat kendilerini daha çok İtalyanTipomorfoloji Ekolünün Carlo Aymonino ve Aldo Rossi kanadıylailişkilendirip tipomorfolojik yaklaşımın geneliyle aralarında mesafe olanbir araştırmacı topluluğu dikkat çeker. Aralarında Lee’nin de bulunduğubu araştırma topluluğu Architectural Association Mimarlık Okulundakurulan “City as a Project” araştırma kolektifi etrafında şekillenir.Bu bildiri, Lee’nin ortaya attığı kuramsal çerçeveyi tipomorfolojik yaklaşımıntemel kavramlarıyla karşılaştırarak, zaman içinde farklı yönlere savrulmuşolsa da aslında aynı konuya odaklanan ve benzer kaynaklardan besleneniki aktif araştırma topluluğu arasında kuramsal bir köprü kurmayı hedefler.Böylelikle, merkezinde ISUF’un bulunduğu, bilimsel etkinlikleri ve yayınlarıdaha periyodik olan ilk araştırma topluluğu ile; çalışmalarını dönem dönemdüzenledikleri bilimsel etkinlikler ile derleme kitaplar ve dergilerin tematiksayıları gibi yayınlarla duyuran ikinci araştırma topluluğu arasında bir takımkuramsal süreklilikler kurmaya çalışır. Lee’nin yayımlanmış araştırmaları,yayımlanmamış doktora tezi ve kendisiyle yapılan bir röportajdan yolaçıkan bildiri ayrıca, Lee’nin kuramsal çerçevesini tipomorfolojik yaklaşımınbir parçası olarak kabul etmenin, bu yaklaşımın gelişmekte olan dünyaülkelerindeki kentsel bağlamlara uygulanabilirliğini artırabileceğini öne sürer. “ANAHTAR KELİMELER: Baskın tip, Christopher C. M. Lee, gelişimsel kent,tipolojik şehircilik, tipomorfoloji

URI

https://tnum.com.tr/index.php/tnum/announcement/view/33
https://hdl.handle.net/11511/117002

Collections

Department of Architecture, Conference / Seminar