Ankara İşçi Blokları Mahallesinde Mahalle Ölçeğinde Toplumsal Dirençliliğin Değerlendirilmesi

Date

2025-03-05

Author

Kayasü, Serap
Can, Deniz
Toprak, Erva Dilara
Kasım, Tunç Alp
Köksal, İlayda
Karabal, Ceyda
Çal, Gizem
Şimşek, Onur
Lengner, Felıx

Metadata

Show full item record

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Item Usage Stats

50
views

18
downloads

Cite This

Toplumsal dirençlilik, sosyal, ekonomik ve çevresel sistemlerin krizlere nasıl uyum sağladığını ve bu krizler karşısında sistemlerin nasıl iyileştiğini anlamada önemli bir kavram olarak ortaya çıkmıştır. Bu kavram, toplulukların sadece zorluklara dayanma kapasitesini değil, aynı zamanda bu zorluklar karşısında yeniden örgütlenme, öğrenme ve yenilik yapma yetilerini de kapsar. Hızlı değişim ve belirsizliklerin yaygın olduğu kentsel alanlarda, sosyal ağlar, yerel yönetişim ve kolektif eylemlilik mahalle ölçeğinde dirençliliği artırmadaki rolleri ile öne çıkmaktadır. Bu çalışma sosyal, ekonomik, mekânsal ve yönetişimsel parametrelerin mahalle ölçeğinde dirençliliğe nasıl katkıda bulunduğunu inceleyerek bu dinamikleri derinlemesine araştırmayı amaçlamaktadır. Mahalle ölçeğinde bir topluluğun sahip olduğu kaynakların ve kapasitenin, krizlere karşı direnme konusundaki potansiyelleri, toplumsal dirençliliğin altı sermayesi olan bireysel/psikolojik, sosyo-kültürel, ekonomik, altyapısal/yapılı çevre, çevresel ve kurumsal/yönetişim sermayelerin değerlendirilmesi ile ölçümlenmiştir. Bu çerçevede mahalle temelli toplumsal dirençliliğin, Ankara İşçi Blokları Mahallesi vaka çalışması üzerinden değerlendirildiği çalışmada kamusal alanlar, topluluk bahçeleri, esenlik, mekânsal aidiyet, dayanışma ekonomisi, öğrenci nüfusunun etkileri ve toplumsal kapasite geliştirme konularını toplumsal dirençliliğin ölçülmesi için, yere özgü alt çalışma alanları olarak belirlenmiştir.ODTÜ Şehir Planlama Yüksek Lisans Stüdyosu kapsamında gerçekleştirilen bu çalışmada Ankara’da yer alan İşçi Blokları Mahallesi barındırdığı öğrenci nüfusu, kooperatifleşme ve bunun yarattığı güçlü sosyal ve ekonomik bağlar sebebiyle çalışma alanı olarak seçilmiş ve mahalle ölçeğinde kapsamlı bir saha araştırması gerçekleştirilmiştir. Mahalle sakinlerine uygulanan anketlerle, kamusal alanlar, topluluk bahçeleri, refah, mekânsal aidiyet, dayanışma ekonomisi ve öğrenci nüfusunun mahalle üzerindeki etkileri incelenmiştir. Anket sonuçları, kamusal alanların insan ilişkilerini güçlendirme ve güvenliği artırmadaki önemli rolüne karşın, sosyo-kültürel etkinlikler için yeterince kullanılmadığını ortaya koymuştur. Topluluk bahçeleri ise sosyal dayanışmayı ve sağlıklı gıda erişimini destekleme potansiyeline sahip olmakla birlikte, farkındalık eksikliği nedeniyle yeterince aktif kullanılmamaktadır. Yeşil alanların refah üzerindeki etkisi vurgulanırken, mahalle sakinleri tarafından gürültü kirliliği ve yeşil alan eksikliği öncelikli sorunlar olarak belirtilmiştir. Ayrıca, dayanışma ekonomisinin gelişimi ve artan öğrenci nüfusunun sosyal dayanışmayı güçlendirdiği, toplumsal dirençliliği olumlu yönde etkileyen faktörler olarak tespit edilmiştir. Araştırma, İşçi Blokları Mahallesi bağlamında toplumsal dirençliliği ölçmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın konusu, toplumsal dirençliliğinin altı boyutunda incelenecek şekilde tasarlanmış ve veri toplama, analiz ve sonuç bu altı boyutta incelenmiştir. Bu kapsamda, araştırmada hem nicel hem de nitel yöntemler kullanılarak karma araştırma metodu kullanılmıştır. Araştırmanın nitel veri toplama aşamasında, İşçi Blokları Mahallesi’nde yaşayan ya da mahalleyi kullanan farklı demografik gruplarla dayanışma, yönetişim ve katılımcılık gibi konularda yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın nicel veri toplama sürecinde ise, İşçi Blokları Mahallesi’nde toplumsal dirençliliği ölçmek amaçlı yapılandırılmış ve kapalı uçlu anket çalışması yapılmıştır. Anket, demografik sorularla başlayarak, kamusal alanlar, esenlik, sosyo-kültürel durum, sosyo-ekonomik durum, öğrencileşme süreci ve yönetişim başlıklarında sorular barındırarak devam etmiştir. Anketin hedef kitlesi İşçi Blokları Mahallesi sakinleri, örneklem çerçevesi ise İşçi Blokları Mahallesi'nde yaşayan ve ankete katılmaya istekli bireyler olarak belirlenmiştir. Anket hem sahada yüz yüze hem de çevrimiçi olarak 55'er adet olmak üzere iki şekilde yapılmış olup toplam 110 anket elde edilmiştir. Örnekleme yöntemi olarak Olasılıklı Örnekleme Yönteminden Basit Tesadüfi Örnekleme ve Olasılıksız Örnekleme Yönteminden Gönüllü Yanıt Örneklemesi kullanılmıştır. Elde edilen anket cevapları, Microsoft Excel ve SPSS programları üzerinde betimsel olarak incelenmiş, çeşitli istatistiki yöntemler kullanılarak analiz edilmiştir. Bu analizler sonucunda ortaya çıkan sonuçlar bulgular ve değerlendirme bölümünde yorumlanmıştır. Topluluk dirençliliği, ani gelişen durumlara ve felaketlere karşı direnme ve hızlı bir şekilde toparlanma kapasitesidir. Kentsel anlamada dirençlilik, fiziksel altyapıdan, toplumsal ilişkiler ve bireylerin algılarına kadar uzanan çeşitli boyutlar içerir. Bu çalışma Ankara’nın İşçi Blokları mahallesinde sosyal, ekonomik, mekânsal ve yönetişim alanlarında mahallenin toplumsal dirençliliğinin incelenmesi üzerine oluşturulmuştur. Mahallenin, konumu ve tarihsel özellikleri ile birlikte mahalle sakinlerinin çoğunlukla emekli ve öğrenci nüfusuna sahip olması dirençliliği etkileyen unsurlar olarak ortaya çıkmıştır. Gerçekleştirilen anket çalışmasında, mahalle ölçeğinde toplumsal dirençliliği etkileyen parametreler ele alınmış olup, öne çıkan bazı sonuçlar şu şekildedir:Kamusal alanlar, mahalledeki sosyal ilişkiler, vatandaş katılımı, güvenlik algısı, yardımlaşma ve kapsayıcılık gibi konularda olumlu katkılar sağlamaktadır. Her ne kadar bazı olanaklara yönelik olumlu geri bildirimler olsa da gürültü kirliliği, yetersiz yeşil alanlar ve toplumsal uyum eksikliği, çözüm gerektiren temel sorunlar olarak öne çıkmaktadır. Öğrenci sayısındaki artış, sosyal bağları ve topluluk katılımını belirgin bir şekilde etkilemiş; mahalle sakinlerindeki hızlı değişim dayanışma ağlarının sürekliliğini belirleyen bir faktör olmuştur. Mahalle sakinlerinin kendi inisiyatifleri ile oluşturdukları topluluk bahçeleri gibi kamusal yeşil alanların varlığı çeşitli faydalar sağlasa da yerel yönetimlerin desteklerindeki yetersizlik bu alanların sürdürülebilirliğini sınırlamaktadır. Katılımcı planlama ve paydaşların karar alma süreçlerine dahil edilmesi, topluluk aidiyetini artıran kritik unsurlardan biri olmuştur. Mahalledeki bireysel dayanışma mekanizmaları, özellikle verilik eşya ve takas sistemleri, resmi olarak organize edilmemiş olsa da sürdürülebilir bir ekonomik sistem oluşturmada önemli bir rol oynamaktadır. Mahalle dernekleri ve topluluk dayanıklılık merkezleri, özellikle acil durumlarda kolektif eylem için önemli bir ara yüz olarak hizmet etmekte ve dayanıklılığı artırmada kilit roller üstlenmektedir. Bu araştırma çerçevesinde geliştirilen stratejiler, mekânsal, çevresel, bireysel, sosyokültürel, ekonomik ve kurumsal alanlarda topluluk dirençliliğini hızlı ve etkili bir şekilde artırmayı hedeflemektedir, böylece hem sosyal hem de fiziksel altyapıların gelişimini desteklerken, katılım da teşvik edilmektedir. Mekâna özgü özellikler, toplulukların kırılganlıklarını ve dirençliliklerini şekillendirmede kritik bir rol oynamaktadır. Her mekânın kendine özgü sosyal, ekonomik ve fiziksel yapıları, farklı dirençlilik modelleri gerektirmekte olup, tek bir dirençlilik yaklaşımı tüm bağlamlarda etkili olamamaktadır. Bu nedenle, dirençlilik stratejileri geliştirilirken, yerel dinamiklerin ve mekâna özgü özelliklerin dikkate alınması, toplulukların sürdürülebilir bir şekilde dirençliliklerini artırmada belirleyici olacaktır.

URI

https://hdl.handle.net/11511/118219

Collections

Department of City and Regional Planning, Conference / Seminar