Kentsel Morfolojik Karmaşıklığın Fraktal Geometri Yoluyla Değerlendirilmesi: Türkiye Kentlerinden Bulgular

Date

2025-12-01

Author

Özdemir, Sıla
Şahin, Mustafa Raşit
Yetişkul Şenbil, Emine

Metadata

Show full item record

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Item Usage Stats

16
views

0
downloads

Cite This

Karmaşıklık bilimi, bireysel bileşenler arasındaki etkileşimlerin dinamik ve uyarlanabilir örüntüler ürettiği, özdüzenleyici açık sistemlerde yapının ortaya çıkışını inceleyen bir yaklaşımdır. Bu paradigma, kentleri uyarlanabilirlik, öz-düzenleme ve başlangıç koşullarına duyarlılık gibi özelliklerle tanımlanan karmaşık sistemler olarak ele alarak kentsel çevreyi anlama biçimimizi dönüştürmüştür. Kentsel planlama literatürü giderek artan biçimde bu bakış açısını benimsemekte ve kentlerin doğrusal olmayan süreçler aracılığıyla evrildiğini, çoğu zaman öz-benzerlik sergileyen mekânsal yapılara sahip olduğunu kabul etmektedir. Mandelbrot tarafından ortaya konan fraktal geometri, özellikle fraktal boyut [Fd] kavramı aracılığıyla kentsel sistemlerdeki yapısal karmaşıklığın tanımlanması ve ölçülmesine imkân tanımaktadır. Bu çalışma, kentlerde fraktal yapılara ilişkin kuramsal çerçeveyi derleyerek fraktal analiz yöntemlerinin temel ilkelerini ortaya koymakta ve fraktal analizlerin kent morfolojisi ile planlama pratiklerine yönelik sunduğu içgörüleri tartışmaktadır. Çok ölçekli, öz-afin [self-affine] ve çok-fraktal yaklaşımlar dâhil olmak üzere fraktal analiz türleri incelenmekte; bu yöntemlerin kentsel dokunun yoğunluk, süreklilik, parçalanma ve sınır karmaşıklığı gibi boyutlarını nasıl yakaladığı açıklanmaktadır. Özellikle Türkiye kentleri için gerçekleştirilen ampirik çalışmalar üzerinden Fd değerlerinin kent merkezlerinden çevreye doğru mekânsal farklılaşma örüntüleri ele alınmakta; fraktal boyut ile kentsel yayılma, yol ağı hiyerarşisi ve planlama kararları arasındaki ilişkiler tartışılmaktadır. Bulgular, fraktal geometrinin mekânsal heterojenliği nicelleştirme, kentsel sıkılığı [kompaktlığı] değerlendirme ve parçalanma süreçlerini izleme açısından güçlü bir analitik çerçeve sunduğunu göstermektedir.

URI

https://dergipark.org.tr/en/pub/aarch/article/1835415
https://hdl.handle.net/11511/118571

Collections

Department of City and Regional Planning, Article