Minik Buğday Tanesinin Yolculuğu: Anne-Çocuk Etkileşiminin Dil Girdisine Etkisi

Date

2026-05-13

Author

Çebi, Asya Hilal
Kazak Berument, Sibel
Karadöller Astarlıoğlu, Dilay Zeynep

Metadata

Show full item record

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

Item Usage Stats

14
views

1
downloads

Cite This

Birlikte kitap okuma, dil gelişimini ve ebeveyn-çocuk ilişkisini destekleyen karşılıklı bir etkileşim ortamı sunar. Ancak çevresel uyarılara karşı duyarlılık ve tepki yoğunluğu olarak tanımlanan tepkisel mizaç (Rothbart ve Bates, 2006) yüksek olduğunda, çocukların sergilediği olumsuz duygusallık ebeveynler için zorlayıcı olabilmektedir (Pérez-Pereira ve ark., 2016). Bu zorlayıcı dinamik, ebeveyn-çocuk arasındaki sözlü etkileşimi ve paylaşımlı etkinlikleri azaltma riski taşır (Garello ve ark., 2012; Spinelli ve ark., 2018). Annelerin bu zorlayıcı davranışlara uygun yanıt verebilme becerisi ise büyük ölçüde kendi kişilik özelliklerine bağlı olarak şekillenir (Xing ve ark., 2018). Çalışmanın amacı, çocukların tepkisel mizacı ile annelerin kişilik özelliklerinin etkileşiminin kitap okuma sırasındaki anne dil girdisini nasıl şekillendirdiğini incelemektir. Araştırma, olumlu kişilik özelliklerine (uyumluluk, sorumluluk, deneyime açıklık) sahip annelerin daha zengin dil girdisi sunduğunu (Bornstein ve ark., 2011) ve yüksek tepkisel çocukların dil gelişimi açısından daha büyük risk taşıdığını (Dixon ve Smith, 2000) gösteren literatür temel alınarak tasarlanmıştır. Çalışmada 56 anne-çocuk çiftinden (Myaş = 58,02 ay) yazımı, illüstrasyonları ve basımı araştırmacılar tarafından gerçekleştirilmiş olan “Minik Buğday Tanesinin Yolculuğu” adlı kitabı birlikte okumaları istenmiştir. Ardından annelerden “Çocuk Davranışları Anketi”ni ve “Temel Kişilik Özellikleri Envanteri”ni doldurmaları istenmiştir. Okuma sırasındaki anne dil girdisi, okuma stratejileri, sözcük ve jest kullanımı açısından kodlanmıştır. Analizler hiyerarşik regresyon yöntemi ile yürütülmüştür. Bulgular, uyumlu annelerin tepkisel çocuklarıyla etkileşimlerinde daha fazla okuma stratejisi, sözcük, benzersiz sözcük ve jest kullandığını göstermiştir. Deneyime açıklık kişilik özelliği gösteren annelerin ise daha az kitap okuma stratejisi ve jest kullandığı saptanmıştır. Sonuçlar, uyumlu annelerin yüksek tepkisel çocukların zorlayıcı davranışlarını yönetmede daha başarılı olduğunu göstermektedir. Doğası gereği yenilik arzulayan “deneyime açık” annelerin ise daha az okuma stratejisi kullanması, söz konusu annelerin yüksek tepkisel çocukların yarattığı tekrarlayan krizlere karşı tahammüllerinin daha çabuk azalabildiğine işaret etmektedir. Sonuçlar doğrultusunda, dil gelişimini destekleyici müdahale programlarının ebeveyn-çocuk uyumunu merkeze alan bireyselleştirilmiş stratejiler olarak planlanması gerektiği önerilmektedir. Uzmanlar, deneyime açık annelerin yüksek tepkisel çocukların yarattığı tekrarlayıcı krizler karşısında yaşayabileceği zorlukları göz önünde bulundurarak bu ikililere özel esnek etkileşim stratejileri geliştirmeli ve bu zorlukların çözümüne yönelik farkındalık kazandırmalıdır. Öte yandan, uyumlu annelerin tepkisel çocukların zorlayıcı davranışlarını zengin bir sözcük ve jest girdisiyle yönetebilmesi, ebeveyn danışmanlığı süreçlerinde güçlü bir koruyucu faktör olarak vurgulanmalıdır.

URI

https://hdl.handle.net/11511/119961

Collections

Department of Psychology, Conference / Seminar