Hide/Show Apps

Türkiye'nin denizel karbonifer'inde kat sınır stratotip tanımlamasına yönelik araştırma

Download
2006
Altıner, Sevinç Özkan
Altıner, Demir
Yılmaz, Ömer İ.
Özgül, Necdet
Peynircioğlu, Ahmet
Bu çalışma, Türkiye’de denizel Karbonifer istiflerinde bulunan Turneziyen-Vizeyen ve Başkiriyen-Moskoviyen kat sınırlarında gerçekleştirilmiştir. Karbonat ve karbonat-kırıntılı karışımı litolojilerden oluşan Turneziyen-Vizeyen ve Başkiriyen-Moskoviyen sınır tabakaları Toros Kuşağı’nın Aladağ Birliği’nde oldukça geniş yüzlekler sunar. Tabaka bazında yapılan örnekleme ile Toroslar’ın Bademli (Akseki), Yarıcak Yayla (Hadim) ve Melikgazi (Pınarbaşı) yörelerinde kesitler ölçülmüştür. Turneziyen-Vizeyen sınır tabakaları A, B ve C olmak üzere 3 zona bölünmüştür. A Zonu Granuliferella, Latiendothyranopsis ve diğer endothyrid formlardan oluşan fasiyes kontrollü bir toplulukla temsil edilmekte olup Geç Turneziyen (Ivoriyen) yaşlıdır. B Zonu Eoparastaffella gr. rotunda ve Eoparastaffella gr. interiecta türlerinin ilk ortaya çıkışı ile birlikte çok çeşitli bir foraminifer topluluğunu (Brunsia, Darjella, Elevenella, Eoforschia, Eotextularia, Laxoendothyra, Endospiroplectammina, Globoendothyra, Bessiella, Endothyranopsis, Plectogyranopsis, Lysella, Dainella ve diğerleri) içerir. Bu zon güney Çin ve batı Avrupa’da tanımlanan en geç Turneziyen yaşlı (Molinesiyen) tabakalara karşılık gelir. Turneziyen-Vizeyen sınırı C Zonu’nun belirleyicisi olan Eoparastaffella simplex ve benzer morfotiplerinin evrimsel türemesi ile belirlenmektedir. C Zonu aynı zamanda Eostaffella cinsinin Vizeyen’de ilk ortaya çıkışı ile birlikte, Turneziyen’de ortaya çıkarak TurneziyenVizeyen sınırını geçen ve Vizeyen’de ortaya çıkan diğer foraminifer topluluklarının zenginleşmesi ile karakterize olur. Ölçülen kesitlerde metre ölçekli ve üste doğru sığlaşan devirlerin sıralanma düzenleri Turneziyen şelf çamurlarından oluşan istiflerin üzerine bir karbonat platfromunun ilerlemesini işaret etmektedir. İstiflerde iki adet üçüncü derece sekans sınırı tanınmıştır. Bunlardan biri Üst Turneziyen’deki (üst İvoriyen tabakaları) bir düzeye, diğer ise en üst Turneziyen’e (Molinesiyen tabakaları) karşılık gelmektedir. Turneziyen- iii Vizeyen sınırı, üçüncü derece bir sekansın ‘transgressive systems tract’i ile ‘highstand systems tract’i arasındaki sınıra yakın bir konumda yer almaktadır. Başkiriyen-Moskoviyen tabakaları ise ayrıntılı olarak Yarıcak Yayla kesitlerinde çalışılmış ve kesitler 5 zona bölünmüştür. Zonlardan dördü Başkiriyen’e ait olup Profusulinella staffellaeformis-Pseudostaffella praegorskyi Zonu Askynbashsky, Eoschubertella obscura-Pseudostaffella gorskyi ve Ozawainella pararhomboidalis Zonları Tashastinsky ve Profusulinella tashliensis-Pseudostaffella subquadrata Zonu ise Asatausky düzeylerini temsil eder. Aljutovella aljutovica-Profusulinella prisca Zonu ise en alt Moskoviyen’i (Solontsovsky) belirlemektedir. Çok sayıda foraminifer topluluğu içeren bu zonlar Rusya’da Urallar ve Rus Platformu, Ukrayna’da Donentz Havzası çökellerinin biyostratigrafileri ile karşılaştırılabilmektedir. Çalışmada Başkiriyen-Moskoviyen sınırı özellikle Başkiriyen’de ortaya çıkan Profusulinella türlerinden evrimsel olarak türeyerek ortaya çıkan P. prisca ve Alt Moskoviyen’in indeks foraminiferi olan A. aljutovica’nın ilk ortaya çıkışı ile çizilmiştir. Başkiriyen-Moskoviyen kireçtaşı tabakaları da metre ölçekli ve üste doğru sığlaşan devirleri oluşturmaktadır. Bu devirlerin paketlenme düzenleri ve ölçülen kesitlerde karbonat litolojileri ile arakatkılanan kumtaşı düzeyinin ortaya koyduğu su üstü olma verileri sınır tabakalarının iki adet 3. derece sekansa bölünebileceğini göstermektedir. Bu verilere göre Başkiriyen-Moskoviyen sınırı ikinci sekansın ‘transgressive systems tract’i içinde yer almakta ve sınırın konumu global deniz seviyesi değişim modellerinde belirlenmiş konumuna çok benzerlik göstermektedir.