GAZİANTEP TARİHİ SU SİSTEMİ VE SU YAPILARI

2016-8-10
UÇAR, Meltem
İnsanlar tarih boyunca yaşamın temel gereksinmelerinden biri olan suyu kullanmaya ve gücünden korktukları sudan korunmaya yönelik yapılar inşa etmişlerdir. Suyun yıkıcı etkisinden korunmak için kanal, set; suyu yaşamsal faaliyetlerde kullanmak için sarnıç, kuyu, su yolu, su dolabı, çeşme, yalak, şadırvan, havuz, hamam, çamaşırhane; suyun varlığından yararlanarak hendek gibi savunma amaçlı yapılar; suyun gücünden yararlanarak su değirmeni ve baraj gibi yapılar tasarlamışlardır.Yaşamın kaynaklarından olan su, yerleşik düzene geçen her toplumun en önemli ihtiyaçlarından biri olmuştur. Su problemini çözmek için en kolay çözüm, su kenarına yerleşmektir. Birçok medeniyet su kenarında kurulmuştur. Akar veya durgun bir su kaynağının yanına yerleşilse bile suyun alınması, dağıtılması, kullanılması, sudan yararlanılması her zaman bir yapı inşa gereğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte güvenlik veya başka nedenlerle su kaynağından uzak yerlere yerleşmek gerektiğinde veya suyun yetersiz olması durumlarında da suyun taşınması ve saklanması için yeni su yapılarına ihtiyaç duyulmuştur. Yaşam için temel gereklilik olmasının yanı sıra, suyun insanlar üzerinde ruhani etkileri de vardır. Suyun varlığı ve sesi insanları dinlendirir, huzur verir. Ruhani etkilerine bağlı olarak su tedavi amaçlı kullanılmıştır. Sadece tedavi merkezlerinde değil, konutlarda ve kamu kullanımına açık yapılarda da suyun sesinin ruhani etkisinden yaralanmak için havuzlar, çeşmeler, selsebiller yapılmıştır. Suyun taşıdığı anlamlar da vardır; yola giden kişinin arkasından su dökülür; dilekler suya atılır; su azizdir, berekettir, kısmettir. Suyun varlığa dönüşen bütün kullanım biçimleri; hem yapıya dönüşmüş somut varlık olarak hem de kişiler ve toplumlarca atfedilen anlamlarla somut olmayan varlık olarak insanlık tarihinin önemli bir parçasıdır. Su yapılarının yapımı, işlevi, taşıdığı anlamı ve su ile ilgili adet, örf ve ananelerin tümüne su medeniyeti denmektedir (Önge, 1997, XIX). Su mimarisi ise geniş kapsamda tanımlanan su medeniyetinin bir bölümünü oluşturur (Önge, 1997, XIX). Su mimarisi başlığı altında değerlendirilebilecek Gaziantep tarihi su taşıma sistemi ve su yapıları, zaman içinde yapılan genişlemeler ve ekler ile gelişmiş, bütüncül ve karmaşık bir sistem ortaya koymaktadır. Yere özgü çözümler ve biçimler içermekle birlikte, dünya ölçeğinde yayılmış bir sistemin uzantısı olduğu da anlaşılmaktadır. Bu çerçevede Gaziantep tarihi su sistemi insanlık tarihinin ortak geçmişinin bir parçası olmakla birlikte özgün mimari yapıları da içeren bir sistem olarak ortaya çıkmaktadır. Bu sistemin kültür varlığı olarak yerel ve uluslararası ölçeklerde taşıdığı değeri ortaya çıkartabilmek için önce sistemi anlamak sonra da bu sistemi, Anadolu’daki diğer su yapılarıyla ve dünyadaki benzer sistemlerle karşılaştırmak yararlı olacaktır. Bu amaç doğrultusunda bu çalışma kapsamında kaynak araştırması ve yerinde tespit çalışmalarının yanı sıra sözlü tarih, odak grup ve alanda, yerel kişiyle gezi çalışmaları da yapılmıştır (1). Araştırma sonuçları ve değerlendirmeler bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır.

Citation Formats
M. UÇAR, “GAZİANTEP TARİHİ SU SİSTEMİ VE SU YAPILARI,” METU JOURNAL OF THE FACULTY OF ARCHITECTURE, vol. 33, no. 2, pp. 73–100, 2016, Accessed: 00, 2020. [Online]. Available: http://jfa.arch.metu.edu.tr/archive/0258-5316/articles/metujfa2016204.pdf.