Kent ekonomisi ve kentsel planlama

2017-01-01
Kent ekonomisi (urban economics), köklü bir geçmişe sahip ekonomi disiplini içerisinde oldukça genç bir çalışma alanıdır. Bu alanın gelişimi, kapsadığı konular ve kent plancılarını ilgilendiren boyutlarına geçmeden önce, kısaca ekonomi disiplininin çalışma alanı ve kent ekonomisinin bu alan içerisindeki yerinden bahsetmek faydalı olacaktır. Bir bilim olarak “ekonomi”nin tanımının ne olduğu ve çalışma alanının neleri kapsadığı farklı dönemlerde farklı şekillerde ele alınmıştır. “Ekonomi” ismi yaygınlaşmadan önce bu bilim dalı “politik ekonomi” olarak anılmıştır. James Steuart tarafından konu hakkındaki ilk sistematik İngilizce kitabın yazıldığı 18. yüzyılda bu disiplin, politika ve kurumsal tasarım ekseninde tanımlanırken, Alfred Marshall’ın 1890 yılında yaptığı tanım ile hem alanın adı “ekonomi” olarak değişmiş hem de çalışma alanı insanların günlük ihtiyaçlarını incelemeye odaklanmıştır (Backhouse ve Medema, 2008). Günümüzde ekonomi, en genel hatlarıyla, toplumun kısıtlı, kıt kaynaklarını nasıl yönettiği ve dağıttığı konusunda çalışan bilim dalı olarak tanımlanır. Bu türden bir tanıma güncel “ekonomiye giriş” kitaplarının neredeyse tamamında rastlamak mümkündür. Burada bahsi geçen kaynaklar hammadde, sermaye ya da işgücü olabilir. Bu kaynakların kıt olmasından kastedilen ise her şeyi üretmeye yetecek kadar çok kaynağın olmamasıdır. Bu durumda, bir şeyi elde etmek ya da üretmek için bir takım ekonomik kararlar vermek, seçimler yapmak ve başka şeylerden vazgeçmek gerekecektir. Buradan yola çıkarak ekonomi bilimini; bireylerin ve firmaların ekonomik davranışını/kararlarını inceleyen mikroekonomi ve ekonominin bütünüyle, yani bireylerin ve firmaların davranışlarının toplamı ile ilgilenen makroekonomi olarak iki genel başlıkta incelemek mümkündür. Diğer bir deyişle, bireylerin ve firmaların, faydalarını en üst düzeye çıkarmak için, ellerindeki kaynaklar hakkında verdikleri kararlar mikroekonominin çalışma alanıdır. Enflasyon, işsizlik, ekonomik büyüme gibi ekonomi çapındaki olaylar ise makroekonominin çalışma alanına girer (Mankiw, 2011). Bu sınıflama içerisinde kent ekonomisi, mikroekonominin bir alt dalı olarak görülür ve temel ilgi alanı kentsel alanlarda hanehalklarının, firmaların ve sermayenin mekânsal düzeni/örgütlenmesi, arazi kullanımlarının yer seçiminden doğan dışsallıklar ve bu ekonomik güçlerin karşılıklı etkileşiminin ortaya çıkardığı politika konuları olarak tanımlanır (Quigley, 2008). Bu nokta, kent ekonomisi disiplininin çalışma alanı ile kentsel planlamanın ilişkisinin kurulduğu temel noktadır. Mekânsal örgütlenmeyi belirleyen ve etkileyen faktörler, arazi kullanım kararları ve mekânla ilişkili politikalar kentsel planlamanın etkinlik alanındadır. Başka bir ifade ile kent ekonomisinin çalışma alanında kalan konular kentsel planlama kararlarından etkilenir. Diğer yandan, kent ekonomisi disiplini kentsel planlamaya kentlerin yapısını ve planlama kararlarının kentler ve kentliler üzerindeki etkilerini anlamak için yardımcı olur. Özetle, kent ekonomisi alanı ve kentsel planlama arasında çift yönlü bir ilişki bulunur. Bu yazı, kent plancılarına kent ekonomisi alanının kısa bir değerlendirmesini sunmayı amaçlamaktadır. Başka bir ifadeyle, bu çalışma plancılar için kent ekonomisi alanına giriş niteliği taşımaktadır. Bu kapsamda, bir yandan kent ekonomisi disiplininin kentsel planlama açısından öne çıkan konuları vurgulanırken, diğer yandan da bu disiplinin planlamaya ne türden katkılar sağlayabileceği tartışılacaktır. Kent plancıları için gereken mikroekonomik araçların, yöntemlerin ve tartışmaların tamamının burada kapsanması ya da kent ekonomisi altında değerlendirilebilecek tüm konu başlıklarına burada yer verilmesi mümkün değildir. Çalışmanın takip eden bölümlerinde sırasıyla kent ekonomisinin gelişimi ve kapsamı, plancılar için kent ekonomisinin öne çıkan konuları ve genel bir değerlendirmenin yapıldığı sonuç bölümü yer almaktadır.

Suggestions

Kent Mekânlarının Yeniden Üretiminde Kentsel Morfoloji ve Kent Mimarlığı Yaklaşımı: Paris Örneği
Bilsel, Fatma Cânâ (2018-11-02)
Kentsel morfoloji ve tipo-morfoloji araştırmalarının mimarlık ve kentsel tasarım alanında bir araştırma alanı olarak gelişmesiyle birlikte, "kent mimarlığı" yaklaşımının Avrupa kentlerinde kentsel mekân düzenlemelerinde etkili olduğu görülür. 1950ler sonrasında artan kent nüfusunun barınmasını sağlamak üzere, sosyal refah devleti politikaları doğrultusunda büyük konut komplekslerinin yapımı için gerçekleştirilen büyük ölçekli kentsel dönüşüm uygulamalarının sonuçları ve modernizm eleştirisiyle birlikte "ken...
Urban Development Projects And The Construction Of Neo-Liberal Urban Hegemony: The Case Of İzmir
Penpecioğlu, Mehmet (Middle East Technical University, Faculty of Architecture, 2013-6-1)
Son 30 yıllık süreçte neo-liberalizme eklemlenmiş bir çok ülkede, büyük ölçekli kentsel projeler (BKP’ler) başat bir girişimci kentsel siyasa mekanizması haline gelmektedir. Mekanın üretiminde hegemonik bir güç inşa eden BKP’ler ile; merkezi iş alanları, turizm merkezleri, korunaklı ve lüks konut alanları ve alışveriş merkezleri gibi “neo-liberal kentleşme” mekanları üretilmektedir. BKP’ler “mekan üretiminin hegemonik projeleri” olarak yalnızca sermaye birikim ilişkilerinin yeniden üretilmesinde değil; aynı...
Reading Vulnerabilities through Urban Planning History: An Earthquake-Prone City, Adapazarı Case from Turkey
ORHAN, Ezgi (Middle East Technical University, Faculty of Architecture, 2016)
Agglomeration of urban population, inadequate institutional capacity, unplanned urbanization, dense built environment, and industrial concentration are considered as the main causes of urban vulnerabilities against encountered disturbances. Planning decisions which regulate these factors are expected to make contribution to safer urban and social contexts and resilience of cities. However, in developing countries such as Turkey where disaster management is not an integrated part of urban planning process, p...
Kent tarihi araştırmalarında mekânbilimsel bir yaklaşım olarak kentsel morfoloji
Bilsel, Fatma Cânâ (null; 2015-10-23)
Kent tarihi yazımında toplumsal, kültürel ve ekonomik olguları kent mekânıylailişkilendiren çalışmaların göreli olarak yeni olduğu görülür. Buna karşılık, kentlerin mekân boyutuyla çalışılmaya başlanması 19. yüzyıldan itibaren Coğrafya disiplini içerisindegerçekleşmiş, bu bağlamda kentlerin makroformu ve biçimlenmelerinin oluşum vedönüşümü üzerinde karşılaştırmalı çalışmalar Kentsel Coğrafya alanının konularınıoluşturmuştur. Aynı dönemde Arkeolojinin gelişmesiyle, tarih öncesinden bu yanakendiliğinden oluşm...
Kent Planlama
Özdemir, Suna Senem; Özdemir Sarı, Özgül Burcu; Uzun, Cemile Nil (İmge Kitabevi Yayınları, 2017-02-01)
Bu çalışma, okuyucuya kentsel planlama alanının temel kavramlarını, konularını ve güncel tartışmalarını meslek alanının çok yönlülüğünü yansıtacak biçimde ve olabildiğince sade bir dilde sunmayı amaçlamaktadır. Ülkemizde 55 yılı aşkın bir geçmişe sahip kentsel planlama eğitimine ve yirmiden fazla planlama okulunun varlığına rağmen kentsel planlama alanına ilişkin Türkçe kaynak sıkıntısı devam etmektedir. Bu kitapla hem bu alanda Türkçe olarak verilmiş eserlerin çeşitlenmesine hem de kentsel planlama ...
Citation Formats
Ö. B. Özdemir Sarı, Kent ekonomisi ve kentsel planlama. 2017, p. 327.