Kent tarihi araştırmalarında mekânbilimsel bir yaklaşım olarak kentsel morfoloji

2015-10-23
Kent tarihi yazımında toplumsal, kültürel ve ekonomik olguları kent mekânıylailişkilendiren çalışmaların göreli olarak yeni olduğu görülür. Buna karşılık, kentlerin mekân boyutuyla çalışılmaya başlanması 19. yüzyıldan itibaren Coğrafya disiplini içerisindegerçekleşmiş, bu bağlamda kentlerin makroformu ve biçimlenmelerinin oluşum vedönüşümü üzerinde karşılaştırmalı çalışmalar Kentsel Coğrafya alanının konularınıoluşturmuştur. Aynı dönemde Arkeolojinin gelişmesiyle, tarih öncesinden bu yanakendiliğinden oluşmuş insan yerleşmeleri yanında planlı yerleşmelerin varlığının gün ışığaçıkması kent formuna yönelik araştırmaların gelişmesine önemli bir ivme kazandırmıştır.Mimarlık tarihi yazımında bu gelişmenin etkileri belirgin biçimde ortaya çıkar. Yüzyıldönümünde Şehircilik ve/veya Şehir Planlama’nın bir disiplin olarak oluşumu aşamasında,kent makroformu ve kentsel biçimlenme sorunsalına odaklanan kent tarihi araştırmaları,yeni disiplinin epistemolojisinin oluşumunda kaynaklık etmiştir. Poëte, Lavedan, Geddesve Mumford’un çalışmaları bu kapsamda düşünülebilir. 20. Yüzyılın ikinci yarısında iseBenovolo, Kostoff vd. kent formu ve kentsel ve kamusal mekânlarının biçimlenmesineodaklanan yapıtlarıyla öne çıkarlar. Bu dönemde, kentsel morfoloji ve mimari tipoloji – tipo-morfoloji- araştırmaları “operasyonel tarih” yaklaşımıyla mimarlık ve kentsel tasarımalanlarında, uygulamayı da yönlendirecek olan bir kuram ve araştırma alanı olarak ortayaçıkmış ve gelişmiştir. Türkiye’de ise kent formu ve kentsel mekân odaklı çalışmalarınözellikle Şehircilik ve Mimarlık Tarihi alanında geliştiği söylenebilir. Fransız mimar vesanat tarihçi Albert Gabriel, tarihi kentler üzerinde gerçekleştirdiği çalışmalarla Türkiye’dekentsel morfoloji çalışmalarında öncü olmuştur. Kemal Ahmet Arû, Doğan Kuban, GönülTankut ve Sevgi Aktüre ise yakın dönemde kent ve şehircilik tarihine, her zaman adıkonmasa da kentsel morfoloji yaklaşımıyla önemli katkılarda bulunmuşlardır.Bu bildiride, uluslararası bağlam içerisinde, geçmişten bugüne Türkiye’de kent tarihiyazımında kentsel morfoloji çalışmalarının katkıları ve yeri örnekler üzerinden tartışılacaktır.
Citation Formats
F. C. Bilsel, “Kent tarihi araştırmalarında mekânbilimsel bir yaklaşım olarak kentsel morfoloji,” Mersin, Türkiye, 2015, p. 59, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://hdl.handle.net/11511/83994.