Üç boyutlu marka olarak korunan ikonik mobilya tasarımları

2018-12-28
Oğuz, Ezgi
Korkut, Fatma
Mobilya tasarımları, fikir ve sanat eserleri sahiplerinin hakları, patent, tasarım, marka ve haksız rekabet gibi birçok fikri mülkiyet koruma türüne konu olurlar. Üç boyutlu marka koruması, marka hukukunda gelişen bir alan olmasına ve dikkate değer ekonomik etkisine rağmen fikri mülkiyet ve tasarım alanyazınında yeterince irdelenmemiştir. Bu çalışmanın amacı, üç boyutlu marka olarak korunan mobilya tasarımlarının tasarım ve fikri mülkiyet biyografilerini araştırarak üç boyutlu marka koruması ile diğer fikri mülkiyet koruma yolları arasındaki stratejik ve kronolojik ilişkiyi incelemektir. Vaka çalışması yöntemiyle yürütülen bu araştırma, üç aşamada gerçekleştirilmiştir: Ön araştırma, alanyazın araştırması ve veri tabanı araştırması, analiz ve değerlendirme. Yapılan ön araştırma, alanyazın araştırması ve ayrıntılı veri tabanı araştırması sonucunda üç boyutlu marka olarak korunan beş mobilya tasarımı saptanmıştır: “Minder sepeti” yapısıyla Le Corbusier Koltuğu, kalıplanmış kontrplak ve deriden oluşan rahat tasarımıyla Eames Lounge Koltuğu, çapraz iskeleti ve dikdörtgen deri minderleriyle Barcelona Koltuğu, alüminyum Navy Sandalyesi ve ayarlanabilir Tripp Trapp Sandalyesi. Bu tasarımların, ağırlıklı olarak, tasarım tarihinde “ikonik” veya “klasik” olarak adlandırılan, müzelerde sergilenen, fikri mülkiyet hakları açısından birçok davaya ve koruma türüne konu olan örnekler oldukları görülmüştür. Bu çalışmada, üç boyutlu marka olarak korunan bu ikonik mobilya tasarımlarından Barcelona Koltuğu ve Tripp Trapp Sandalyesi vaka çalışması olarak ele alınmaktadır. Vaka çalışmaları, ikonik mobilya tasarımlarının, ilk olarak patent korumasına konu olduklarını ve ayrıca fikir ve sanat eserleri sahiplerinin hakları kapsamında korunduklarını göstermektedir. Patent koruması sonlandığında, fikir ve sanat eserleri sahiplerinin hakları kapsamında korunmaya devam eden tasarımların benzerlerinin üçüncü şahıslar tarafından piyasaya sunuldukları görülmektedir. Hak sahipleri, ekonomik ve sembolik değerinden faydalanmaya devam edebilmek amacıyla bu ikonik tasarımların üç boyutlu şekillerini üç boyutlu marka olarak tescil ettirerek tasarımları süresiz koruma yoluna gitmişlerdir. Üç boyutlu marka olarak korunan ikonik mobilya tasarımlarını, tasarım biyografisi ve fikri mülkiyet koruması biyografisi eksenlerinde inceleyen ve görsel vaka çalışması olarak sunan bu çalışma, uzun erimli ve çeşitlendirilmiş bir fikri mülkiyet koruma stratejisi geliştirme ihtiyacına ve ikonik mobilya tasarımları açısından üç boyutlu marka korumasının sağladığı olanaklara dikkat çekmektedir. Tasarım tarihinin fikri mülkiyet koruması tarihi ile kesiştiği alandan beslenen bu çalışma, tasarımlar için fikri mülkiyet koruma stratejilerinin geliştirilmesinde tarihsel bir yaklaşımın ön araştırması niteliği de taşır.
Citation Formats
E. Oğuz and F. Korkut, “Üç boyutlu marka olarak korunan ikonik mobilya tasarımları,” Eskişehir, Turkey, 2018, p. 754, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: http://ifc2018congress.com/files/IFC2018ProceedingsBook2.pdf.