Çevrimiçi iletişimde disinhibisyon etkisi: pilot çalışmanın psikometrik bulguları

2018-11-14
Çevrimiçi Disinhibisyon etkisi, yüz yüze iletişimde söz konusu olan sosyal kısıtlamaların çevrimiçi ortamlarda serbest kalması anlamına gelmektedir. Son yıllarda birçok araştırma, bireylerin çevrimiçi ortamlarda ve yüz-yüze ortamlarda farklı davranabildiğini göstermiştir. Alanyazında çevrimiçi disinhibisyon etkisini ölçen Türkçe bir ölçme aracı bulunmadığı için, bu çalışma, Lea ve Spears tarafından geliştirilen SIDE modelinden yola çıkarak bir psikolojik durum olarak kavramsallaştırarak bir ölçek geliştirmeyi amaçlamaktadır. Önçalışması üniversite öğrencileri ile yapılan çalışmaya dair psikometrik bulgular sunulacaktır. Yöntem: Ölçek geliştirme sürecinde hazırlanan madde havuzu için uzman görüşü alınmıştır. Sesli düşünme protokolü izlenerek yapılan görüşmelerde maddelerin anlaşılırlığı değerlendirilmiştir. 15 maddeden oluşan taslak ölçek, kriter olarak kullanılacak Beş Faktör Kişilik Ölçeği’nin içedönük alt ölçeği ve Gözden Geçirilmiş Cheek ve Buss Utangaçlık Ölçeği ile birlikte 130 üniversite öğrencisine (88 Kadın, 42 Erkek) uygulanmıştır. Örnek maddeler şunlardır: “Yazışırken mesajlara hemen cevap vermek zorunda olmamak iletişimi kolaylaştırıyor” “Birine hakaret içerikli mesaj yazarsam, aynısını yüz yüze söylemeye göre kendimi daha az suçlu hissederim.”. Bulgular: Açımlayıcı faktör analiz sonucunda özdeğerlerin birden yüksek olması kriterine göre, ikili faktör yapısı gözlenmiş; açıklanan toplam varyans %47,55’dir. Maddelerden biri, herhangi bir faktöre yüklenmediği için elenmiştir. Cronbach alfa katsayısı “İletişim Kolaylığı” boyutu (9 madde) için .85, “Olumsuz Sonuçların Sorumluluğunun Azalması” boyutu (5 madde) için .86’dır. Eş zamanlı geçerlik kanıtı olarak ölçek boyutlarının, içedönük kişilik özelliği ve utangaçlık ile anlamlı pozitif korelasyon gösterdiği (r =.15, .35) bulunmuştur. Tartışma: Elde edilen ön bulgular iki faktörlü yapının uygun olduğuna işaret etmektedir. “İletişim Kolaylığı” boyutundan alınan yüksek puan kişinin çevrimiçi iletişimde, yüz yüze iletişime göre kendini daha iyi ifade etmesi ve daha fazla açması anlamına gelirken, “Olumsuz Sonuçların Sorumluluğunun Azalması” boyutu bireylerin çevrimiçi iletişimde yaptığı olumsuz hareketlerin sonuçlarını daha az hissettiğini gösterir. Bir sonraki adımda, ön bulgulara dayanarak yapılabilecek değişiklikler göz önünde bulundurularak ölçek, daha geniş bir örneklem üzerinde test edilmelidir.
Citation Formats
S. Mısır and Y. Çapa Aydın, “Çevrimiçi iletişimde disinhibisyon etkisi: pilot çalışmanın psikometrik bulguları,” presented at the 20. Ulusal Psikoloji Kongresi, (15 - 17 Kasım 2018), Ankara, Türkiye, 2018, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://hdl.handle.net/11511/73703.