Okullarda Kriz ve Karar Vermenin Doğal Karar Verme Modeli Çerçevesinde İncelenmesi

2018-05-21
Okullarda kriz yönetimi, özellikle ülkemizin OHAL’de olduğu ve terörisme karşı savaş verdiği bu dönemde okul yöneticilerinin en önemli görevi olarak düşünülebilir. Örgütlerde kriz, örgütün amaçlarını ve bazen varlığını tehdit eden, örgütün kriz durumlarına karşı aldığı önlemleri yetersiz kılabilecek özellikte, beklenmedik ani değişikliklerin yaşandığı ve örgütün anında tepki vermesini gerektiren gerilim durumları olarak da düşünülebilir. Krizler hızlı karar vermeyi gerektirmekte ve planlama ve karar verme mekanizmalarını olumsuz etkilemektedir (Pearson ve Clair, 1998). Erdur-Baker (2014) kriz durumunun ardından, göreceli olarak stres yaşandığını ve genelde kullanılan başa çıkma yöntemlerinin işe yaramadığını, McFarlane (1999) ise her kriz durumunun stres yarattığını vurgulamaktadır. Stres ise karar verme gibi bilişsel süreçleri olumsuz şekilde etkilemektedir (Can, 1997; Janis, 1993). Bu tanımlar hem kriz anında hızlı karar vermenin ne kadar önemli olduğunu; hem de kriz durumunun yarattığı stresin karar verme mekanizmaları üzerinde olumsuz etkileri olduğunu göstermektedir. Diğer taraftan örgütler, örgüt zarar görmeden kriz durumunu atlatabilmek için etkili kararlar vermek durumundadırlar. Çok bileşenli, dinamik ve belirsizliklerle dolu bir kurum olan okullar bu listelenen özelliklerinden dolayı bir taraftan kriz durumlarıyla karşılaşmaya çok yatkınken, diğer taraftan da kriz yönetimi ve kriz halinde etkin kararlar vermek durumundadır. Herşeyin hızla değiştiği günümüzde, okullarda neredeyse hergün kriz olarak tanımlayabileceğimiz durumlarla karşılaşılmaktadır. Liou (2014), okulların günlük yönetiminde hiç bir kesinliğinin olmadığını ve okullardaki idari işlerin karmaşıklık, öngörülmezlik ve belirsizlik ile karakterize edildiğini belirtmiştir. Öyle ki küçük görünebilecek bir olay, okul sistemi içerisinde bir bozukluğa ya da türbülansa neden olabilir (Peterson, 2001). Okulların listelenen bu özellikleri ve dynamic yapısı düşünüldüğünde okullarda krize müdahalede kullanılacak teori, model ya da pratiklerin kriz durumlarının dinamizmine uyumlu olması gerektiğine işaret etmektedir. Seeger (2002) okulla ilgili belirsizlik, karmaşıklık ve aciliyet içeren travmatik olayları okul krizinin tanımı olarak paylaşmıştır. Kriz okulun tüm bileşenlerini, öğrencilerini, çalışanlarını ve öğrencilerin ailelerini kapsar ve kriz durumunda okulun iyi oluşunun ötesinde tüm toplumu etkisi altına alır (Liou, 2009). Dolayısıyla kriz bir yandan belirsizlikler, karmaşıklıklar ve zaman kısıtlamalarını beraberinde getirirken bir yandan da krizi en az zararla atlatmak için etkin kararlar almayı gerektirmektedir. Bu çelişkiden yola çıkarak bu çalışmada a) karar vermenin tanımı yapılarak farklı karar verme modelleri incelenmiş ve b) kriz durumlarında karar verme olgusunu kapsayan karar verme kuramları tartışılmıştır. Karar verme kuramları bağlamında özellikle gerçek (belirsizliklerle dolu ve dinamik) ortamlarda karar verme süreçlerini irdeleyen “doğal karar verme modeli” incelenerek, bu modelin okullardaki kriz durumlarında karar verme sürecini anlamak için uygunluğu tartışılmıştır. Doğal karar verme modeli ( DKM ) insanların , karmaşık , dinamik ve gerçek zamanlı ortamlarda karar verirken deneyimlerini kullanma fırsatından nasıl faydalanabilecekleri ile ilgilenen bir yaklaşımdır. Bu karar verme modeline göre, karar durumu sürekli gelişen ve değişen bir zeminde gerçekleşir ve bu koşullarda farklı bilişsel stratejiler ve süreçler kullanılmaktadır (Meso, Troutt, Rudnicka, 2002). Gerçek ortamlarda belirsizlikler ve kısıtlı zamanda (Pilotlar, Acil Serviste çalışan hemşireler doktorlar, itfaiye amirleri) etkili karar vermeyi tasvir eden Doğal Karar Verme Modeli’nin (Naturalistic Decision Making (NDM)) okullarda kriz durumlarında karar vermeyi tanımlamak için de uygun bir model olduğu görülmüştür. Aynı zamanda kriz durumlarında bilişsel yükünde arttığı ve bunun karar vermek gibi bilişsel süreçleri olumsuz yönde etkilediği de ortaya konmuştur. Edinilen bu bilgiler doğrultusunda okul çalışanlarının kriz durumlarında etkili kararlar almasını sağlamak için hangi staretejilerin kullanılması gerektiği ve hangi becerilerin geliştirmesi gerektiği ve bunun nasıl gerçekleşebileceği tartışılmıştır. Burada ilk öne çıkan yaklaşım Doğal Karar Verme Modeline dayalı olan uzmanlar gibi düşünmeyi ve öğrenmeyi sağlayan karar verme becerileri eğitim programıdır. Bu programda kullanılan stratejilerin bir çoğunun okullarda krizleri önleme ve krizlere müdahale etme eğitimlerinde kullanılan stratejilerle örtüştüğü görülmüştür. Bu çalışma kriz durumlarında okullarda karar verme süreçlerini çalışmak için Doğal Karar Verme Modelinin uygun bir teorik çerçeve olduğunu ortaya koyarak karar verme becerisinin geliştirilmesi için yeni bir yol haritası sunmuştur. İleride empirik çalışmalarla doğal karar verme modelinin ne derecede okularda kriz durumlarında karar verme sürecini betimlediği araştırılabilir.
THE 13TH INTERNATIONAL CONGRESS ON EDUCATIONAL ADMINISTRATION (10 - 12 Mayıs 2018)

Suggestions

Okullarda Kriz ve Karar Verme
Gökalp, Gökçe (Pegem A Yayıncılık,, 2016-12-01)
Örgütlerin yaşadığı krizler örgütün amaçları ve varlığını tehdit eden, örgütün risk önleyici önlemlerini yetersiz kılabilecek nitelikte, beklenmedik ve hızlı değişikliklerin söz konusu olduğu ve örgütün ani tepkisini gerektiren, planlama ve karar mekanizmalarını olumsuz biçimde etkileyen, gerilimli durumlar¨ olarak açıklanmıştır. Erdur-Baker’ın (2014) belirttiği gibi, bir durumun kriz olarak nitelendirilmesi için kriz durumunun ardından, göreceli olarak stres yaşanması ve genelde kullanılan başa çıkm...
Okullarda Öğretmene Yönelik Şiddet: Sıklığı, Doğası ve İlişkili Değişkenleri
Erdur Baker, Özgür; Özel, Dilara; Boz, Yezdan(2017-12-31)
Bu çalışmada öğretmenlerin maruz kaldıkları şiddetin sıkığının, görünümlerinin, nedenlerinin ve sonuçlarının nitel ve nicel bilimsel veriler ışığında incelenmesi amaçlanmaktadır. Okul ortamında vukuu bulan şiddet oldugusunu araştırmacılarca sıkca ele alınan bir konudur. Ancak yapılan çalışmalar daha çok fiziksel ve siber ortamda gerçekleşen akran zorbalıklarına odaklanmaktadır. Oysa okullarda şiddetin öğrenciden öğrenciye, öğretmenden öğrenciye, öğretmenden öğretmene, veliden öğretmene veya öğretmenden vel...
Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Okuma Alışkanlıkları, Tutumları ve Deneyimlerinin Resimli Hikâye Kitabı Seçme Yeterliliklerini YordamaDüzeyi
Altun, Dilek (2018-10-01)
Hikâye dinleme ve okuma, çocukların hem ev içi hem de okul öncesi eğitim kurumlarında gelişimlerinin eğlenerek desteklendiği önemli etkinliklerden biridir. Çocuklara sunulacak zengin içerikte, kaliteli çocuk kitapları çocukların gelişimlerini desteklemek adına büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, okul öncesi öğretmenlerinin piyasada yayınlanan kitaplar arasından çocukların gelişim düzeylerine uygun kitapları seçmeleri önem taşımaktadır. Öğretmen adaylarının okuma tutumları ve alışkanlıklarına bağlı olarak k...
Okul Kütüphanecilerinin Görüşlerine Göre Okul Kültürü Değerlendirmesi
Önal, H. İnci; Ekici, Selda (Üniversite ve Araştırma Kütüphanecileri Derneği, 2012)
Bu çalışma ile okul kütüphanelerinde görev yapan kütüphanecilerin görüşleri alınarak okul kültürünün belirlenmesi hedeflenmiştir. Araştırma örneklemini Türkiye’deki özel okul kütüphanelerinde çalışan ve Okul Kütüphanecileri Derneği’ne üye olan kütüphaneciler oluşturmaktadır. Hazırlanan anket ve ölçek, Okul Kütüphanecileri Derneği aracılığı ile üyelerine gönderilmiş, 15 farklı okuldan toplam 21 kütüphaneciden yanıt alınmıştır. Elde edilen bulgulardan, araştırma kapsamına giren okulların genel olarak “güçlü f...
Sporda Biyo-Gruplama
Söğüt, Mustafa (2018-12-01)
Children born in the same calendar year may vary in their growth and maturational status. These possible discrepancies can cause disadvantages especially for the young athletes who physically mature late and lead many talented ones to withdraw from sport at an early age. Scientists dealing with these issues, in collaboration with practitioners, introduce a new approach. This approach is called “bio-banding”. Bio-banding is the process of grouping young athletes according to their attributes related with gro...
Citation Formats
G. Gökalp, “Okullarda Kriz ve Karar Vermenin Doğal Karar Verme Modeli Çerçevesinde İncelenmesi,” Sivas, Türkiye, 2018, vol. 1, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://drive.google.com/file/d/1FN33eiPkZta8cCSbKtkq4M9upS1JwRY3/view.