AFYON ZONU ÖRTÜ KAYALARININ MAKSİMUM ÇÖKELME YAŞI VE TEKTONİK ÖNEMİ: U-PB KIRINTILI ZİRKON JEOKRONOLOJİSİ VERİLERİ

2018-04-23
Anadolu-Toros bloğunun en önemli tektonik birlikleri arasında yeralan Afyon Zonu Pan-Afrikan metamorfiktemeli ile metamofikleri bölgesel bir uyumsuzlukla üzerleyen erken Triyas−erken Tersiyer yaşlı düşük dereceli örtü metasedimanları ile temsil edilir. Örtü istifi, temel birimlerinin üzerine kalın bir taban metaçakıltaşı ile gelir. Metaçakıltaşı kuvars çakıllı ve karbonat çakıllı olmak üzere başlıca iki farklı litoloji ile temsil edilirken, üstte doğru tedrici olarak kumtaşı-şeyl-çamurtaşı ve kuvarsit ardaşımından oluşan bordo-mor-kırmızımsı-gri-alacalı kalın bir metakırıntılı istife geçer. İstifin üst kesimlerine doğru tane boyu incelir ve karbonat oranının artmasına bağlı olarak killi kireçtaşı ardalanması egemen olmaya başlar.Örtü birimleri, çoğunlukla dolomitik kireçtaşlarından oluşan karbonatlarla sonlanır; metakarbonatlar ise üst kesimlerinde Rozetta mermer ve çört arakatkılarıda içerir. Metamorfik temelin üzerine gelen metaçakıltaşları ile onları uyumlu olarak üzerleyen metakırıntılı istifin yaşı literatürde Skitiyen olarak ifade edilirken, bu yaklaşımı destekler veri dağarcığı oldukça sınırlıdır. Dolayısıyla, Afyon metakırıntılı isitifinin yaşı ve kaynak alanları konusunda daha sağlıklı bir değerlendirme yapabilmek için birimden ayıklanan kırıntılı zirkonlar üzerine ayrıntılı ve sistematik birjeokronolojik (U-Pb) çalışma yürütülmüştür. Uyumlu (%90−110) zirkon yaşlarından oluşan popülasyonda Neoproterozoyik zirkonları (%54.5) en baskın topluluğu oluştururken, Paleozoyik (%13.7) ikinci, Paleoproterozoyik (%12.8) ise üçüncü büyük zirkon topluluğunu temsil ederler. Mezoproterozoyik (%8.6) ve Arkeen (%5.5) zirkonlarının varlığı da önemlidir. Triyas zirkonları (%4.3) oldukça fazla bulunurken nadir Jura zirkonları metakırıntılı istifin maksimum çökelim yaşını Geç Triyas(Retiyen) − Erken Jura olarak önermektedir. BiriminNeotetis okyanusunun kuzey kolunun açılması ile korele edilmesi yeni yaş verilerinin tektonik anlamı ve önemini artırmaktadır. Edikaran ve Cryogeniyan (%40.0) yaşlarının baskın olması, Toniyen (%14.5) ve Siteniyen (%6) kırıntılı zirkonlarının birlikteliği, Paleoproterozoyik (%12.8) ve Mezoproterozoyik 116 71. Türkiye Jeoloji Kurultayı 23-27 Nisan/April 2018 71st Geological Congress of Turkey (%8.6) zirkonlarının varlığı Gondwana süper-kıtasının kuzeyinde Avaloniyan-Kadomiyan magmatik yayı ile Arap-Nubiyan Kalkanı’nı kaynak alan olarak önermektedir. Arkeen zirkonlarıbu hipotezi desteklerken, Sahara Metakratonu ve Batı Afrika Kratonu’ndan türemiş olmalıdırlar.Benzer şekilde, Menderes Masifi’nin ortognaysları, Afyon Zonu’nun temelini oluşturan metamorfikler özellikle Prekambriyen zirkonları için en güçlü kaynak alanı olarak önerilebilinirler. Kambriyen, Ordovizyen ve Permiyen zirkonları da Menderes Masifi’nden kaynaklanmış olabilirler. Sakarya Kıtası Ordovizyen zirkonlarına da kaynaklık etmiş olabilir. Devoniyen ve Karbonifer zirkonları ise Anadolu-Torid platformundan rapor edilmediği için farklı alan(- lar)dan, olasılıkla Sakarya Kıtası, Kitlatlar veya Rodop Masifi’nden gelmiş olabilirler. * Bu araştırma TÜBİTAK 110Y069 kod nolu proje tarafından desteklenmiş
Citation Formats
E. Bozkurt, “AFYON ZONU ÖRTÜ KAYALARININ MAKSİMUM ÇÖKELME YAŞI VE TEKTONİK ÖNEMİ: U-PB KIRINTILI ZİRKON JEOKRONOLOJİSİ VERİLERİ,” presented at the 71. Türkiye Jeoloji Kurultayı, (23 - 28 Nisan 2018), Ankara, Türkiye, 2018, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://www.jmo.org.tr/etkinlikler/kurultay/etkinlik_metin.php?etkinlikkod=120&metin_kod=755.