Kuzeydoğu Akdeniz’de Çözünmüş Besin Elementlerinin Dağılımı

2018-05-09
Akçay, İsmail
Tuğrul, Süleyman
Örek, Hasan
Salihoğlu, Barış
“İnsan Kaynaklı ve Doğal Değişimlerin Kilikya Baseni (KKTC-TC Arası) Deniz Ekosistemi Üzerindeki Etkilerinin Belirlenmesi Projesi (Proje No:114Y139)” ve Kuzeydoğu Akdeniz’de açık deniz izleme çalışmaları için yürütülen “DEKOSİM Projesi (Deniz Ekosistem ve İklim Araştırmaları Merkezi, Proje Kodu: BAP-08-11-DPT.2012K120880)” kapsamında Kuzeydoğu Akdeniz Kilikya Baseni sularında besin elementleri dağılımı 2015- 2017 dönemi arasında incelenmiştir. Mersin-Anamur arası kıta sahanlığından Kıbrıs karasuları sınırına kadar uzanan kıyı ve açık suların günümüz oşinografik özeliklerini ve mevsimsel değişim seviyelerini belirlemek amacıyla belirlenen istasyonlarda yüzeyden tabana kadar uzanan su kolonunda hidro-kimyasal (tuzluluk, sıcaklık, besin elementleri, çözünmüş oksijen, klorofil-a) ölçümler yapılmış ve sonuçları incelenmiştir. Yüzey sularında ilkbahar-sonbahar döneminde düşük olan inorganik besin tuzu konsantrasyon değerleri (fosfat (PO4): 0.02-0.05 µM; nitrat (NOx): 0.05-0.10 µM; silikat (Si): 0.40-0.50 µM ve toplam fosfor (TP): 0.08-0.1 µM), kalıcı haloklin tabakasının gözlendiği derin bölge dip sularında belirgin artış göstermiştir ve doğu Akdeniz genel özelliklerine benzer seviyelerdedir (PO4: 0.18-0,.28 µM; NO3:5.0-6.8 µM; Si: 7.5-10.6 µM). Fitoplankton biyokütle göstergesi olan Klorofil-a (Chl-a) değerleri açık deniz yüzey suların yaz-sonbahar döneminde çok düşüktür (0.01-0.08 µg/L); nehir sularının beslediği kuzeydoğu kıta sahanlığı sularında ise 0.10-0.12 µg/L seviyesine ulaşmıştır. Kış sonu-ilkbahar başı dönemde yükselen nehir debilerinin ve artan yağışların getirdiği besin elementleri yüklerinin artışıyla plankton üretiminin artış gösterdiği kıta sahanlığı yüzey sularında biyokütle (klorifil-a) tepe değerlere ulaşmıştır (0.12-0.18 µg/L). Çözünmüş oksijen (DO) konsantrasyonları deniz suyu fiziksel (sıcaklık, tuzluluk) ve biyolojik özelliklerine bağlı olarak yüzey sularda yaz döneminde göreceli daha düşük 6.30 mg/L (doygunluk yaklaşık %100 seviyesinde) ile kış döneminde soğuyan sularda 7.20-7.64 mg/L seviyesine kadar artış göstermiştir. Çözünmüş oksijen değerleri, klorofil-a konsantrasyonlarının gözlendiği fotik tabakada yüksektir. Derin sularda ise mevsimsel olarak 5.5-6.8 mg/L seviyesine kadar azalmıştır; aynı sularda inorganik besin elementleri konsantrasyonları artmıştır. Doğu Akdeniz’in belirgin özelliklerinden biri olan ilkbahar ve sonbahar dönemi Derin Klorofil Maksimum (DCM) oluşumu, bölgede 80-120 m arasında gözlenmiştir. Kış döneminde fiziksel karışımın etkisiyle kaybolmuştur. Besin elementleri değerlerinden hesaplanan molar oran sonuçlarına göre; fotosentezin var olduğu üst tabaka sularında NOx/PO4 ve Si/NOx oranları, sırasıyla 0.7- 60 ve 0.2-44 aralığında değişmiştir. Yüksek N/P oranları kıta sahanlığında karasal girdilerin arttığı kış döneminde gözlenmiştir. Derin sularda ise N/P oranı yüksektir ve yıl boyunca 25- 30 arasında değiştiği hesaplanmıştır. Kuzeydoğu Akdeniz dip suları için hesaplanan N/P oranı klasik Redfield Oranı’ndan (N/P: 16) büyüktür ve açık deniz sistemindeki fitoplankton üretiminde fosforun öncelikli sınırlayıcı faktör olduğunun temel göstergesidir.
Citation Formats
İ. Akçay, S. Tuğrul, H. Örek, and B. Salihoğlu, “Kuzeydoğu Akdeniz’de Çözünmüş Besin Elementlerinin Dağılımı,” presented at the III. Ulusal Deniz Bilimleri Konferansi, (9 - 12 Mayıs 2018), İzmir, Türkiye, 2018, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://hdl.handle.net/11511/85843.