Anadolu’da Selçuklu Kentler Sistemi ve Mekânsal Kademelenme

Download
2006
Özcan, Koray
Bu araştırmanın konusu, Anadolu’nun ilk Türk-İslâm kolonizasyon dönemi olarak adlandırılan Anadolu Selçuklu siyasal ve yönetsel egemenlik döneminde fethedilmiş, devralınmış ya da yeni kurulmuş kentler dizgisinin oluşturduğu işlevsel ve mekânsal kademelenme kapsamında örgütlendiği öngörülen kentler sisteminin varlığının araştırılmasıdır. Burada temel sorun; sözkonusu kentler sistemi kurgusunu biçimlendiren ya da yönlendiren dinamiklerin neler olabileceği, başka bir ifadeyle, sistemin temel bileşenleri ve sistemin temel dayanağı ya da kırılma noktası nedir sorularına yanıt aranmasıdır. Araştırma kapsamında, Selçuklu dönemi kentler sisteminin, savunma sistemi, üretim–dağıtım sistemleri, yönetim mekanizması ve toprak kullanım–yerleşme politikaları ile bunların yansıması olarak, işlevsel bir kademelenme içinde organize olmuş mekânsal örgütlenmelere dayandığı varsayımından hareket edilmiştir. Dolayısıyla Selçuklu dönemi kentler sistemini yönlendiren birden çok dinamik olduğu ya da sistemin bütünsel bir organizasyon içinde birden çok bileşene dayalı olarak örgütlendiği öngörülmüştür. Bu çerçevede, araştırmanın dayanak noktası; Selçuklu kentler sistemi kurgusunun Türklerin Orta Asya’dan Anadolu’ya yaklaşık iki yüzyıl süren göçleri sürecinde, Orta Asya Türk kültür ve medeniyetinin Anadolu’ya dek taşınmış ya da aktarılmış değerleri ile İran yöresindeki karşılaştıkları İslâm kültürü ve İslâmlaşma sürecinin Türk kültür ve medeniyeti üzerinde yarattığı sosyal, kültürel ve ekonomik dönüşümlere dayalı olarak ortaya çıkan İran Türk-İslâm kültür ve medeniyet değerlerinin, Anadolu coğrafyasında devralınan Bizans (Doğu Roma) kültür ve medeniyeti altyapısı üzerinde örgütlendiğidir. Araştırma, Selçuklu kültür ve medeniyeti üzerine bugüne dek yapılmış sosyal ve siyasal tarih ağırlıklı çalışmalar ile vakâyî–nâme, menâkıb–nâme, mektûbât ve vakıf–nâme gibi dönemin tarihi kaynaklarının, arkeolojik ve mimari kalıtlar eşliğinde irdelenmesi ve elde edilen bulguların haritalar üzerine aktarılmasına dayanan bir yöntem kurgusu içine ele alınmıştır. Araştırmanın zaman dizgisi, Selçuklu döneminin değişken askeri–siyasal koşulları ve sosyal, kültürel ve ekonomik ilişkiler ağının değişen ve dönüşen şartlarının biçimlendirdiği Anadolu Selçuklu Devleti siyasal ve yönetsel düzeninin egemen olduğu XI. yüzyıl sonu ile XIII. yüzyıl sonu arasında kalan yaklaşık ikiyüz yıllık süreç olarak belirlenmiştir.

Suggestions

Osmanlı Yüzer Köprüleri
Tanyeli, Gülsün; Tanyeli, Uğur (Middle East Technical University, Faculty of Architecture, 1990)
From the second half of the 15th century, Ottomans built pontoon bridges on the two extremes of the Empire, Mesopotamia and the Balkans, both for military and civil purposes. As a technological and organizational problem, these bridges constitute illuminative examples of a building type which was actually neglected not only by the students of this architectural tradition but also by the historians in general. The first reliable information on Ottoman pontoon bridges belongs to the age of Mehmed I (1452-1481...
Comparative analyses for the Central Asian contribution to Anatolian gene pool with reference to Balkans
Berkman, Ceren Caner; Togan, İnci Zehra; Department of Biology (2006)
Around 1000 ya, Turkic language started to be introduced to Turkey and Azerbaijan (Region of language replacement, RLR) in parallel with the migrations of Turkic speaking nomadic groups from Central Asia. The Central Asian contribution to the RLR was analyzed with four admixture methods considering different evolutionary forces. Furthermore, the association between the Central Asian contribution and the language replacement episode was estimated by comparatively analyzing the Central Asian contribution to R...
Critique of eurocentrism in kadro journal
Eren, Ali Kemal; Şen, Mustafa; Department of Sociology (2019)
Considering the history of the interactions between Turkey and the western countries, it might be stated that a substantial intellectual accumulation had been formed from the last two centuries of the Ottoman Empire until the foundation of the Republic of Turkey. In parallel with the modernization steps undertaken, a remarkable anti-western discourse has been formed among the Turkish intelligentsia. The emergent reaction to the West, which has lasted for at least two and a half centuries under several forms...
The Transformation of the built environment in Amasya from the late Ottoman Empire to the early Turkish Republic
Kalkan Açıkkapı, Duygu.; Altan, T. Elvan.; Department of History of Architecture (2019)
This study focuses on the transformation of the built environment in the northern Anatolian town of Amasya from the late period of the Ottoman Empire to the early period of the Turkish Republic. The aim is to evaluate the settlement history of Amasya as a city with distinctive geographical characteristics, by analyzing the transformation of its built environment in relation to the changing socio-cultural, economic and political contexts. The analysis starts by focusing on the essential urban nodes formed by...
The 19th century olive oil industry in Ayvalik and its impact on the settlement pattern
Terzi, Esra; Erciyas, Deniz Burcu; Department of Settlement Archaeology (2007)
Ayvalık which is located on the Aegean coast of the West Anatolia made its main breakthrough in the 19th century and owe this development to olive oil production which was the main economic input of the settlement since the establishment of Ayvalık. Ayvalık was within the hinterland of İzmir which was gained importance as a regional trade centre in the 19th century. Thus, Ayvalık found the way to improve its trade relations in an international level and eventually increase its olive oil production volume du...
Citation Formats
K. Özcan, “Anadolu’da Selçuklu Kentler Sistemi ve Mekânsal Kademelenme,” ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, vol. 23, no. 2, pp. 21–61, 2006, Accessed: 00, 2020. [Online]. Available: http://jfa.arch.metu.edu.tr/archive/0258-5316/2006/cilt23/sayi_2/21_62.pdf.