Gıyaseddin Jemshid El-Kashi And Stalactites

Download
1990
Özdural, Alpay
Giyaseddin Cemşid el-Kaşi'nin Miftah el-Hisab adlı kitabında sözünü mukarnas ölçeği mukarnasların karmaşık görünen geometrisini çözümlemekte anahtar görevi görebilir. Kitaptaki konuyla ilgili bölümün çevrisini ve analizini yapmadan önce el-Kaşi'yi daha derinlemesine incelemeyi gerekli gördük. Kaşan'da doğan el-Kaşi aynı kentte 1407-1416 yılları arasında astronomi ile ilgili dört risale yazar. Bu sıralarda Semerkand Uluğ Bey'in önderliğinde yoğun bir bilim etkinliğine sahne olmaktadır. Uluğ Bey 1420 yılında gözlemevinin yapımını başlatır ve bu amaçla el-Kaşi'yi Semerkand'a davet eder. Gelişinden hemen sonra gözlemevinin bilimsel ve yapımsal sorumluluğunu yüklenen el-Kaşi kısa sürede yapımı bitirir ve ardından matematik ve astronomi üzerine dört çalışmasını daha tamamlar. Bunlardan 1427 yılında yazdığı Miftah el-Hisab, matematik konusunda ileri seviyedeki katkıları yanısıra ondalık kesirleri tanıtmasıyla dikkat çeker. Aynı kitabın bir bölümü kemer, kubbe ve mukarnasları içerir. Bunlardan başka tarihi belirsiz altı risale daha yazan el-Kaşi 1429 yılında gözlemevinde çalışırken ölür. Bilim adamı olarak üstün, değerlere sahip el-Kaşfnin kişiliği hakkında bazı ipuçlarını babasına yazdığı mektuptan çıkartabiliyoruz. Sürekli kendisini Övme merakı yüzünden yer yer kendisiyle çelişkiye düştüğünü ve gözlemevini büyük boyutlu araçlarla donatmak amacıyla Ulug Bey'i yanıltmaktan çekinmediğini görüyoruz. Mektubundaki bir pasaj kişiliğini çok iyi sergilediği gibi mimarlık teknolojisi tarihi açısından bizi yakından ilgilendiriyor. Yer tesviyesi için kullanılan üçgen biçimindeki düzecin ikizkenar olması gerekmediğini savunan el-Kaşi bunu hemen anlayamadıkları için diğer matematikçileri azarlıyor. Böylece mimariyle yakın ilişki içinde bulunduğunu da gözlemiş oluyoruz. Çağdaşı bir yazar Uluğ Bey'in el-Kaşi'nin kaba tutumlarından hoşlanmadığını ancak bilgisi yüzünden katlanmak zorunda kaldığını söylüyor. Aynı mektuptan el-Kaşi'nin işi dışında aruz gibi farklı konularla da ilgilenmiş olduğunu öğreniyoruz. Bu tür çok yönlü merakları olan yazarımızın gözlemevi yapımı nedeniyle mimarlıkla, dolayısıyla mukarnaslarla yakınlık kurmuş olması çok doğal. Ancak kitabında bazı mimari elemanlara yer vermesinin nedeninin yalnızca bir akademik merak olmaması gerek. Genel olarak elemanların alanlarını ölçme konusunda bazı kurallar saptamaya çalışan yazarımızın temel amacının yapım sırasında bina ölçümüyle uğraşan kişiler için bir el kitabı hazırlamak olduğu düşünülebilir. Nitekim İskenderiye'n Heron gibi bazı ünlü matematikçilerin de kitaplarında bu amaçla bazı mimari elemanlara yer verdiğini biliyoruz. Uluğ Bey Medresesinde mukarnaslar kullanılmamış olabilir. Ancak bu dönemde yoğun bir yapım etkinliğine sahne olan Semerkand'da yazarımızın incelemek için mu kamaş bulmakta güçlük çekmiş olduğunu sanmıyoruz. Sonuç olarak, el-Kaşi'nin mukarnaslar konusunda anlattıklarının mimarlık tarihi araştırmaları açısından önemli katkıları olacağını söyleyebiliriz. El-Kaşi sistematik bir yaklaşımla mukarnaslan temel elemanlara indirgeyerek açıklamakta, ancak tasarım ve kompozisyon konularını ihmal etmektedir. Ayrıca, verdiği bilgileri farklı yörelerdeki mukarnaslar için genel kurallar olarak kabul etmek yanıltıcı olabilir. Bu konuda mevcut örnekler üzerinde araştırmalar yapmayı yararlı görmekteyiz.

Suggestions

The Names of Seljuk's Sons as Evidence for the Pre-Islamic Religion of the Seljuks
Dietrich, Richard (Brill, 2018-01-01)
Although early sources for Seljuk history do not give specific information on the Seljuks' religious beliefs and practices before their conversion to Islam, the names of the sons of the dynasty's namesake - Mikail, Israil, Musa, Yunus, Yusuf - have long been a source of speculation on this subject. By comparing the names of Seljuk's sons with the naming practices of regional Muslim, Jewish and Christian elites in light of the religious context of Transoxiana up to the late tenth century, it is possible to r...
The ottoman ulema group and state of practicing “kaza” authority during the 18th century
Gündoğdu, İsmail; Karal Akgün, Seçil; Department of History (2009)
In this study, it is aimed to analyze the learned (ilmiye) group that was important part of the military class of the Ottoman Empire and the ilmiye group had three important members. They were judges (kadis), professors (müderrises) and muftis (müftüs) and they were analyzed from the beginning to the end of the career line as a dynamic process. Due to the vast nature of the subject, one needed to delimit the research in terms of time and space. In that regard, it was chosen the 18th century and the district...
A pan-Islamist in Istanbul: Jamal Ad-Din Afghani and Hamidian Islamism, 1892-1897
Sever, Aytek; Şeker, Nedim; Department of Middle East Studies (2010)
Sayyid Jamal ad-Din al-Afghani was a prominent pan-Islamist of the nineteenth century. His appeal of Muslim unity as a common front against the West and call for a regeneration of Islamic societies opened up the way for a new type of politics in Muslim lands and constituted a model for the Islamist discourse. This study examines his stay in Istanbul as a guest of the Ottoman Sultan, Abdulhamid II, between 1892-1897. The rule of Abdulhamid involved policies centered around the Caliphate. His enthronement coi...
"They Left Behind Institutions in Financial Jeopardy": Central Anatolian Waqfs in the Wake of the Great Flight
Orbay, Kayhan (Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Zagreb, 2019-01-01)
The years of the late 16th into the 17th century were characterized by the harsh Celali rebellions and ensuing social turmoil in the central provinces of Anatolia. The years spanning 1603-1608 saw mass population movements called "The Great Flight". In fear of rebellions, villagers took refuge in safer locations, such as fortifications, mountain villages and sheltered in conglomerated villages. Some migrated to the western provinces far from the Celali movements. Life and earning the means to maintain that ...
"Not one of them ever came back": What happened to the 1/5 Norfolk Battalion on August 12, 1915 at Gallipoli?
Travers, T; Çelik, Birten (JSTOR, 2002-04-01)
Citation Formats
A. Özdural, “Gıyaseddin Jemshid El-Kashi And Stalactites,” ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, vol. 10, no. 1-2, pp. 31–49, 1990, Accessed: 00, 2020. [Online]. Available: http://jfa.arch.metu.edu.tr/archive/0258-5316/1990/cilt10/sayi_1_2/31-49.pdf.