Gıyaseddin Jemshid El-Kashi And Stalactites

Download
1990
Özdural, Alpay
Giyaseddin Cemşid el-Kaşi'nin Miftah el-Hisab adlı kitabında sözünü mukarnas ölçeği mukarnasların karmaşık görünen geometrisini çözümlemekte anahtar görevi görebilir. Kitaptaki konuyla ilgili bölümün çevrisini ve analizini yapmadan önce el-Kaşi'yi daha derinlemesine incelemeyi gerekli gördük. Kaşan'da doğan el-Kaşi aynı kentte 1407-1416 yılları arasında astronomi ile ilgili dört risale yazar. Bu sıralarda Semerkand Uluğ Bey'in önderliğinde yoğun bir bilim etkinliğine sahne olmaktadır. Uluğ Bey 1420 yılında gözlemevinin yapımını başlatır ve bu amaçla el-Kaşi'yi Semerkand'a davet eder. Gelişinden hemen sonra gözlemevinin bilimsel ve yapımsal sorumluluğunu yüklenen el-Kaşi kısa sürede yapımı bitirir ve ardından matematik ve astronomi üzerine dört çalışmasını daha tamamlar. Bunlardan 1427 yılında yazdığı Miftah el-Hisab, matematik konusunda ileri seviyedeki katkıları yanısıra ondalık kesirleri tanıtmasıyla dikkat çeker. Aynı kitabın bir bölümü kemer, kubbe ve mukarnasları içerir. Bunlardan başka tarihi belirsiz altı risale daha yazan el-Kaşi 1429 yılında gözlemevinde çalışırken ölür. Bilim adamı olarak üstün, değerlere sahip el-Kaşfnin kişiliği hakkında bazı ipuçlarını babasına yazdığı mektuptan çıkartabiliyoruz. Sürekli kendisini Övme merakı yüzünden yer yer kendisiyle çelişkiye düştüğünü ve gözlemevini büyük boyutlu araçlarla donatmak amacıyla Ulug Bey'i yanıltmaktan çekinmediğini görüyoruz. Mektubundaki bir pasaj kişiliğini çok iyi sergilediği gibi mimarlık teknolojisi tarihi açısından bizi yakından ilgilendiriyor. Yer tesviyesi için kullanılan üçgen biçimindeki düzecin ikizkenar olması gerekmediğini savunan el-Kaşi bunu hemen anlayamadıkları için diğer matematikçileri azarlıyor. Böylece mimariyle yakın ilişki içinde bulunduğunu da gözlemiş oluyoruz. Çağdaşı bir yazar Uluğ Bey'in el-Kaşi'nin kaba tutumlarından hoşlanmadığını ancak bilgisi yüzünden katlanmak zorunda kaldığını söylüyor. Aynı mektuptan el-Kaşi'nin işi dışında aruz gibi farklı konularla da ilgilenmiş olduğunu öğreniyoruz. Bu tür çok yönlü merakları olan yazarımızın gözlemevi yapımı nedeniyle mimarlıkla, dolayısıyla mukarnaslarla yakınlık kurmuş olması çok doğal. Ancak kitabında bazı mimari elemanlara yer vermesinin nedeninin yalnızca bir akademik merak olmaması gerek. Genel olarak elemanların alanlarını ölçme konusunda bazı kurallar saptamaya çalışan yazarımızın temel amacının yapım sırasında bina ölçümüyle uğraşan kişiler için bir el kitabı hazırlamak olduğu düşünülebilir. Nitekim İskenderiye'n Heron gibi bazı ünlü matematikçilerin de kitaplarında bu amaçla bazı mimari elemanlara yer verdiğini biliyoruz. Uluğ Bey Medresesinde mukarnaslar kullanılmamış olabilir. Ancak bu dönemde yoğun bir yapım etkinliğine sahne olan Semerkand'da yazarımızın incelemek için mu kamaş bulmakta güçlük çekmiş olduğunu sanmıyoruz. Sonuç olarak, el-Kaşi'nin mukarnaslar konusunda anlattıklarının mimarlık tarihi araştırmaları açısından önemli katkıları olacağını söyleyebiliriz. El-Kaşi sistematik bir yaklaşımla mukarnaslan temel elemanlara indirgeyerek açıklamakta, ancak tasarım ve kompozisyon konularını ihmal etmektedir. Ayrıca, verdiği bilgileri farklı yörelerdeki mukarnaslar için genel kurallar olarak kabul etmek yanıltıcı olabilir. Bu konuda mevcut örnekler üzerinde araştırmalar yapmayı yararlı görmekteyiz.

Suggestions

Analysis Of The Geometry Of Stalactites: Buruciye Medresesi In Sivas
Özdural, Alpay (Middle East Technical University, Faculty of Architecture, 1991)
El-Kaşi'nin mukamaşlarla ilgili olarak bize aktardığı tipoloji, tanım ve kuralların Anadolu'daki örneklere uygunluğunu irdelemek amacıyla Sivas Buruciye Medresesi'ndeki 'portal' içi mukarnas örtüsü inceleme konusu olarak ele alınmıştır. Analiz sürecinin hazırlık aşamasını oluşturan rölöve en güvenilir teknik olan fotogrametri tekniğiyle elde edilmiştir. Mukarnasın en alt sırasını oluşturan yarım altıgen yıldızların değişmeyen ara mesafesi olan 56 cm binada kullanılan 'arşın' olarak kabul edilmiş ve analizin...
Rheological characterization of tahin/pekmez (sesame paste/concentrated grape juice) blends
Arslan, Elif; Esin, Ali; Yener, Esra; Department of Food Engineering (2003)
The aim of this study was to determine the rheological properties of tahin/pekmez blends at different tahin concentrations (20-32%) and temperatures (35-65 C) by using a concentric cylinder rotational viscometer. Samples were sheared with seven different rotational speeds at an increasing order. The shear rates (0.75-63.9 s-1) were calculated by the Power-law Approximation method. Tahin/pekmez blends were found to exhibit non-Newtonian, shear thinning behavior at all temperatures and tahin concentrations. T...
Psikoterapi süpervizyonunda paralel süreç: bir vaka çalışması
Gök, Ali Can (Orta Doğu Teknik Üniversitesi (Ankara, Turkey), 2015-6-1)
Paralel süreç kavramı, psikoterapi süpervizyonu sürecinde, hem terapi hem de süpervizyon ikililerindeki ilişkisel örüntülerin bilinçdışı bir şekilde tekrarlanmasına denmektedir. Birçok terapist ve süpervizör paralel süreci süpervizyonda önemli bir araç ve değerli bir iletişim biçimi olarak görmektedir. Paralel süreç kavramı alanda dikkat çeken bir konu olmasına rağmen, görgül bir şekilde yeterli olarak desteklenmemiştir. Bu makale paralel süreç kavramı üzerine bir literatür derlemesi ve örnek olarak bir vak...
The Tekkiye Süleymaniye In Damascus: Its Setting And Spatial Qualities
Hakky, Rafee I. (Middle East Technical University, Faculty of Architecture, 1995)
Hac yolunda son ve önemli bir durak olan Şam'da Mimar Sinan tarafından Sultan Süleyman zamanında yapılan Süleymaniye Kompleksi, Suriye'deki Osmanlı mimarı örneklerinin en iyisi olarak sayılmaktadır, inşa edildiği yıllar (1554-1555) Sinan'ın, Klasik Osmanlı Mimarisi'nin ilke ve ölçülerini belirginleştirdiği ve İstanbul Süleymaniye Küüiyesi'nin tasarımı üzerinde çalıştığı olgunluk yılları idi. İstanbul'dan uzak oluşu ve çalışmalarının yoğunluğu nedeniyle Sinan tasarlamış olduğu Kompleks'in yapımını denetleyem...
Mechanıcal roots of Tractatus: the influence of Hermann von Helmholtz, Heinrich Hertz and Ludwig Boltzmann on early Wittgenstein philosophy and the Tractarian picture theory
Kaplan, Osman Baran; Zambak, Aziz Fevzi; Department of Philosophy (2022-5-24)
In this thesis, the biography of Ludwig Wittgenstein, who put forward Tractarian picture theory, which is the subject of the thesis, will be told by focusing especially on his life story before he wrote the Tractatus, and then the general structure of the Tractatus will be discussed. In addition, an introduction will be made by referring to Tractarian picture theory. Then, after the "sign"-based perception theory of Hermann von Helmholtz, who was originally the grandfather of Tractarian picture theory, is e...
Citation Formats
A. Özdural, “Gıyaseddin Jemshid El-Kashi And Stalactites,” ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, vol. 10, no. 1-2, pp. 31–49, 1990, Accessed: 00, 2020. [Online]. Available: http://jfa.arch.metu.edu.tr/archive/0258-5316/1990/cilt10/sayi_1_2/31-49.pdf.