Factory districts in Bursa during the 1860's

Download
1975
Erder, Leila
1861-62 yıllarında Erkân-ı Harbiyeden bir ekibin kadastrocu Suphi Bey yönetimi altında Bursa Kentine ait 1/1600 ölçekte hazırladıkları bir harita İstanbul'da basılmıştır. Haritanın 19.yüzyılın ortalarında Bursa kentinin iç mekânsal yapısına ilişkin zengin bilgiyi kapsadığını düşünerek, bu haritayı başka araştırmacılara tanıtmak yararlı görülmüştür. Bu çalışmaya 1855'de kent merkebinin büyük bir kısmını yıkan zelzeleden sonra başlanmış ve o anda yıkılmış veya ayakta duran bütün binalar, büyük bir titizlikle tek tek sokak numaralarına kadar kaydedilmiştir. Ticari ve dini binaların hakim olduğu kent merkezinde her han ve külliyenin ve bunların çeşitli resimlerinin adı harita üzerinde belirlenmiştir. Ayrıca bedestenin büyütülmüş bir plânı yapılmış, bunun üzerinde dükkanların nitelikleri ve sokak isimleri de işaret edilmiştir. Araştırmamız kentin bilhassa bu döneminde en dikkat çeken özelliği olan yaygın fabrika bölgelerini inceliyor. Kadastrocular geleneksel yapılarına gösterdikleri titizlikle fabrikaları da işlediklerinden fabrikaların mekânsal dağılımı hakkında oldukça ayrıntılı bilgi bulmak mümkün olmuştur. Bu fabrikaların üretimi hakkında bilgi ise İstanbul Başvekâlet Arşivi ve Londra'daki Kamu Kayıtları Dairesinden temin edilmiştir. Son on yılda büyük bir hızla sanayiileşen Bursa'nm makineleşmeye dönük başlangıcı naritanm üzerinde bir asır önce ayrıntılı olarak gösterilmesi karşılaştırma nedeninden ötürü önem kazanıyor. 1860 yıllarında Bursa'nm iki kesimine açıkça hakim olan bu fabrika bölgeleri, kentin mekân yapısını sanayiinin henüz kurulamadığı 1830'lardan öncesine göre kesinlikle farklılaştırır. Haritada gösterilen fabrikaların yer seçimi ile gelişmelerini açıklamak amacıyla Bursa'da bu fabrikalardan hâlâ mevcut olanlar incelenmiştir. İlgiyi çeken ilk sonuçlara göre 1860'larda bu fabrikaların aşağı yukarı hepsinin ipek filâtür (mancmıkhane) oldukları, toplam olarak 8000 civarında kişiye iş imkânı sağladıkları ve işçilerin %90'dan fazlasının kadın oldukları anlaşılmıştır. Bu erken makineleşme ilginç bir oluşma gösterir. Fabrikalar ham ipeği tamamen Avrupa'ya ihraç etmek amacıyla gelişmiş, yerli kumaş ihtiyaçlarının ise, ya ithal veya geleneksel' metodlarla yapılarak temin edilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Fabrikaların yer seçiminde bol akar su ile işçilerin bol bulunduğu konut yerlerinin yakın olmasının önemli bir rol oynadığı izlenmektedir. En geniş fabrika alanı Cilimboz deresinin etrafında, ikinci büyük fabrika alanı ise GÖkdere'nin kıyılarında görülmektedir. Ayrıca bir kaç büyük fabrika kentin kuzeyindeki alt konut alanlarına ve tarımsal arazisine yakın bulunup sularını aynı derelerden temin ediyorlardı. Kentin artan arazi fiyatlarının bu yerin seçiminde rol oynadığı sanılıyor. Bu devirde Bursa'da yapılan geniş Fransız yatırımlarına rağmen, yabancıların İzmir ve İstanbul'da olduğu gibi belli başlı koloniler şeklinde yerleşmemiş olduğu da izleniyor. Başkentin yakın oluşunun etkisi ile Bursa'nm ipek satışına has olan özellikleri bu tür yerleşmelere olanak sağlamadığı kanısı uyandırıyor.

Suggestions

Patent applications/grants and their economic analysis for Turkey
Gökovalı, Ummuhan; Türel, Oktar; Department of Economics (2003)
The basic aim of this study is to investigate the relationship between patents and some economic variables at sectoral level for Turkish economy for the period 1985-98. In order to classify patent data into a sectoral classification system, we employed two concordances, namely, YTC and MERIT. The study includes three distinct empirical analyses. The first one analyzes the contribution of knowledge stock to industry-level productivity in Turkey. Our preferred method is GMM-System estimation, results of which...
Questioning Perceptions and Suggestions about Violence Against Women: The Case of Women Representatives of Political Parties in GNAT in 2021
Taşcıoğlu Örs, Şule; Beşpınar Akgüner, Fatma Umut; Department of Sociology (2021-8)
Since violence against women (VAW) is reflected as one of the crucial social issues in Turkey, this study aims to investigate the perceptions of woman members of political parties which are represented in Grand National Assembly of Turkey (GNAT) towards VAW. By examining women’s discourses, the study will demonstrate the similarities and differences between female politicians in Justice and Development Party (JDP), Nationalist Movement Party (NMP), IYI Party, Republican People’s Party (RPP), and People’s De...
Clock Towers From The Ottoman Period In The Territory Of Today’s Montenegro
Alihodzic, Rifat (Middle East Technical University, Faculty of Architecture, 2019-12-21)
The study provides a research about all the clock towers built in today's Montenegro territory during the Ottoman period (1496-1912), with the aim of making a holistic image of their importance. Although previous research on the topic are available, a complex and a thorough examination of this topic has not been undertaken so far. The clock towers in this territory appeared rather early compared to the more developed areas of the Ottoman Empire. Besides the local architectonic features, they reflect a stron...
Bir Rumeli Kentinin Modernleşmesi: Üsküp 1839-1912
Bektaş, Gönül (Middle East Technical University, Faculty of Architecture, 2020)
Bu yazıda, 1839 Tanzimat Fermanı sonrasında, Balkan yarımadasının merkezinde bulunan Üsküp kentinin modernleşme sürecini incelenmektedir. Yazı kentin gelişmesini ve fiziksel değişim aşamalarını konu almaktadır. Yazıda önce Tanzimat Reformları’nın getirdiği yeniliklerin, Üsküp’ün toplum yapısını ne ölçüde etkilediği ve değişmenin ne yönde olduğu incelenmiş, bu bağlamda tarihsel, sosyo-ekonomik ve siyasal yapının değişimi ayrıntılı bir biçimde irdelenmiştir. Ardından, Üsküp’ün mekânsalyapısını değiştiren bu o...
Institutional transition in money, banking and finance : the Ottoman Empire and Turkey ; 1913-1930
Özgönül, Pelin; Özveren, Eyüp; Department of Economics (2003)
This thesis aims at contributing to the debate on continuity/discontinuity from the Ottoman Empire to the Republic of Turkey regarding the fields of money, banking, and finance. In order to pave the way for a comprehensive exploration of the subject, Karl Polanyi's (1944) thesis on institutions and institutional change concerning the 19th century order is employed. In this context, in the particular Turkish case, the focus is placed upon the process leading to the establishment of the Central Bank of Turkey...
Citation Formats
L. Erder, “Factory districts in Bursa during the 1860’s,” ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, vol. 1, no. 1, pp. 85–99, 1975, Accessed: 00, 2020. [Online]. Available: http://jfa.arch.metu.edu.tr/archive/0258-5316/1975/cilt01/sayi_1/85-99.pdf.