Kuzeydoğu Akdeniz’deki iki kıyı bitki türünün (Posidonia Oceanica ve Pancratium Maritimum) DNA barkod ve genetik çeşitlilik analizleri

2016-12-23
Çiftçi, Ozan
Karahan, Arzu
Tutar, Özge
Aytaçoğlu, Hakan
Kıdeyş, Ahmet Erkan
Deniz erişteleri (Posidonia oceanica) ve kum zambakları (Pancratium maritimum) nesilleri tehlike altında olan tohumlu bitkilerdendir. Doğrudan veya dolaylı yollarla gerçekleşen insan kaynaklı değişimlerin Türkiye ekosistemine etkilerinden biri sığ derinliklerdeki deniz çayırlarının ve kumsallardaki kum zambaklarının azalmasıdır. 1980’lerden bu yana dünya genelinde farklı deniz çayırı türlerinden popülasyonların %30’u yok olmuştur. Kıyı ekosistemlerindeki yapılaşma, kirlilik, küresel ısınma, istilacı türler, turizm/balıkçılık aktiviteleri ve yetiştiricilik sebepleriyle canlı populasyonlarında gerçekleşen değişimlerin hızı, neredeyse türlerin tüm evrimsel süreçleri boyunca kademeli olarak gerçekleşenlerden çok daha fazladır. Deniz erişteleri ve kum zambaklarındaki azalmanın bu sebeplerle daha da hızlanması beklenmekte ve türlerin bu değişimlere hızlıca adapte olamayacakları düşünülmektedir. Bu çalışmada, trnL ve matK genleri kullanılarak Türkiye’nin tüm güney ve batı kıyılarındaki deniz erişteleri (Posidonia oceanica) popülasyonları ile Kilikya basenindeki Orta Doğu Teknik Üniversitesi-Erdemli Deniz Bilimleri Enstitüsü sahilinde bulunan kum zambağı (Pancratium maritimum) populasyonlarının filocoğrafik ve DNA barkotlama analizleri yapılmıştır. DNA barkodlama çalışmaları açısından, iki gen bölgesi de tür seviyesinde tanımlama için yeterli olmakla beraber, tür içi çeşitlilik göstermemişlerdir. Bu çalışmada da, Türkiye’nin bütün güney ve batı sahillerini kapsayan bütün deniz eriştesi popülasyonlarında, çalışılan gen bölgeleri için genetik bir farklılığın olmadığı gözlemlenmiştir. Bu durumun düşük eşeyli, yüksek vejetatif üreme ve çalışılan gen bölgelerinin düşük mutasyon hızından kaynaklanabileceği düşünülmektedir. Benzer şekilde, enstitümüz sahilinde 200-300 metrelik bir alandan toplanan kum zambakları örnekleri için de söz konusu gen bölgeleri açışından genetik çeşitlilik gözlemlenmemiştir. Yüksek gen çeşitliliğine sahip olan populasyonların/türlerin çevresel değişimlere ve hastalıklara karşı daha dirençli oldukları ve bu durumun verimliliği arttırdığı bilinmektedir. Kıyısal ekosistemlerde gerçekleşmekte olan değişimler göz önüne alınarak, çalışılan türlerde genetik çeşitliliğin gözlemlenmemesi bu türlerle ilgili koruma ve yönetim stratejilerinin belirlenmesinin önemini vurgulamaktadır.
Citation Formats
O. Çiftçi, A. Karahan, Ö. Tutar, H. Aytaçoğlu, and A. E. Kıdeyş, “Kuzeydoğu Akdeniz’deki iki kıyı bitki türünün (Posidonia Oceanica ve Pancratium Maritimum) DNA barkod ve genetik çeşitlilik analizleri,” presented at the I. Ulusal Denizlerde İzleme ve Değerlendirme Sempozyumu (2016), Türkiye, 2016, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://hdl.handle.net/11511/70845.