Orta Pontid’lerin (Türkiye) Jeolojik Evrimi’nin Yeniden Değerlendirilmesi

2017-04-10
Çimen, Okay
Göncüoğlu, Mehmet Cemal
Sayıt, Kaan
Simonetti, Antonio
Orta Pontidler, Pontid-İçi Okyanus Basenini (POİB) ve Gondvana kökenli iki önemli tektonik birlik olan İstanbul-Zonguldak Tektonik Birliği ve Sakarya Tektonik Birliği’nin (SKTB) arasındaki bir sınırı içermektedir. Bu bölgenin özellikle Mesozoyik dönemindeki jeodinamik evrimi uzun bir süreden beri tartışmalıdır. Bu bölge genellikle Jura öncesi birimler, Triyas-Alt Jura yaşlı Küre Kompleksi, yaygın Orta Jura magmatizması ve Orta Jura sonrası örtü birimlerinden oluşmaktadır. Jura öncesi birimler Devrekani Metamorfikleri, Geme Kompleksi ve Permo-Karbonifer yaşlı Deliktaş-Sivrikaya granitoyitleri gibi birkaç temel birim ile temsil edilmektedir. Bu temel birimler bölgedeki en yaygın birimlerden biri olan Küre Kompleksi ile tektonik olarak üzerlenmektedir.Yaygın Orta Jura yaşlı kıtasal magmatizma (örneğin Çangaldağ ve Karaman Plutonları, Devrekani Granitoyiti, Asarcık Diyoriti) birkaç lokasyonda temel birimleri ve Küre Kompleksini kesmektedir. Son olarak, tüm bu birimler Bürnük, İnaltı, Çağlayan ve Tersiyer birimleri gibi örtü birimler ile uyumsuzlukla örtülmektedir. Orta Pontid’lerin güney kısmında POİB’in kalıntılarını temsil eden ve devasa bir dalma-batma kompleksi/ yığışım prizması olan (örneğin Çangaldağ Metamorfik Kompleksi, Domuz Dağ Kompleksi, Aylı Dağ Ofioliti ve Daday Masifi) Orta Pontid Yapısal Kompleksi (OPYK) yüzlek vermektedir. Bölgesel olarak, Karakaya ve Küre Kompleksleri Triyas yaşlı (Paleotetis) bir okyanusun farklı bölgelerinde oluşmuş olabileceğini öneriyoruz. Okyanusal ada yayları içeren ve yüksek basınç metamorfizmasına maruz kalan Karakaya Kompleksi bu okyanusun güney kısmına yığışmış ve Variskan yaşlı metamorfik yay komplekslerinin üzerine itilmiştir. Buna karşılık, dalma batma ile ilişkili kayaları ile karakterize olan Küre Kompleksi aynı okyanusun kuzey kısmında oluşmuştur. Bu Triyas yaşlı okyanus muhtemelen Triyas sonunda kapanmamış fakat Jura-Erken Kretase süresince POIB olarak varlığını devam ettirmiş ve birden fazla dalma batma ile tüketilmiştir. Kuzey kenarda yığışım prizması Erken Kretase yaşlı denizaltı yelpazeler ile örtülürken, okyanusun orta kısımlarındaki yığışma ile Erken-Geç Kretase melanjları (örneğin Arkotdağ) gelişmiştir. Bu melanjlar SKT’nin pasif kenarında yer alan fliş basenlerine yerleşmiştir. POIB’in kapanımı Geç Paleosen-Erken Eosen süresince son bulmuştur.
Citation Formats
O. Çimen, M. C. Göncüoğlu, K. Sayıt, and A. Simonetti, “Orta Pontid’lerin (Türkiye) Jeolojik Evrimi’nin Yeniden Değerlendirilmesi,” presented at the 70. Türkiye Jeoloji Kurultayı, (10-14 Nisan/April 2017), Ankara, Türkiye, 2017, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/28aadf1eabffc43_ek.pdf.