“James Clarence Mangan’ın Osmanlı şiiri üzerine yazdığı notlar: “Literae Orientales. Ottoman Poetry. Fifth Article.”

2019-12-31
Arıkan, Arda
Birlik, Nurten
James Clarence Mangan (1803-1849) İrlanda edebiyatının en önemli isimlerinden biri olmakla birlikte şair ve yazarın özellikle Orta Doğu ve Türk dünyası ile ilgili eserleri halen incelenmeyi beklemektedir. Şiirleri ve düzyazıları ile tanınan Mangan, yaşamı boyunca Osmanlı Divan edebiyatınınbilinen şiirleriniİngiliz diline tercüme yoluyla aktarmıştır.Mangan, tercümelerinin yayımlanması esnasında bazı şiirleri tercüme olarak göstermiş ancak bugünaslında bunların Osmanlı şiirlerinin birebir tercümeleri değil,Osmanlı şiir geleneğine öykünülerek yeniden kaleme alınmış eserler olduğu ortaya çıkmıştır. Osmanlı şiir geleneğinin İrlanda, İngiltere ve tüm Avrupa’da tanınmasında önemli bir rol oynayan Mangan Avrupa’da Oryantalist Rönesans olarak adlandırılan edebi hareketin de etkisiyle Avrupa merkezli olmayan bir bakış açısı geliştirmiş ve eserlerinde Osmanlı coğrafyasını ve estetiğini olumlu bir çerçevede ele almıştır. Bu çalışmada, Mangan’ın1844 yılında kaleme aldığı“LITERAE ORIENTALES. OTTOMAN POETRY. FIFTH ARTICLE.”başlıklı düzyazısının bir incelemesi sunulmaktadır. Çalışmanın amacı Mangan’ın Osmanlı şiir geleneği hakkında verdiği bilgileri dilimize kazandırmak ve bunun sonucunda da şair ve yazarın tercüme ve özgün eserlerine düşünsel olarak dayanak teşkil eden düşünceleri ortaya koymaktır. Çalışmada Mangan’ın aktardığı bilgilerin Osmanlı şiirini etkileyen en önemli edebi mirasın Fars edebiyatı olduğu belirtilmekte ve Osmanlı şiirinin başat şairlerinin eserlerinden bahsedilmektedir. Osmanlı şiirine “derin bir dinsel coşku” kadar “narin bir melankoli” havasının da hakim olduğununu belirten Mangan, Sufilerin Osmanlı şiirine olan etkisinden bahsettikten sonra özellikle metinde verilen bilgiler ışığında Abdülkadir Geylani olduğunu düşündüğümüz “Abu-l Kasim of Geelan” isimli bir dervişten de bahsetmektedir. Eserinde Binbir Gece Masalları’nın İngilizceye tercüme edilmesini sağlayan Edward William Lane’e atıfta bulunarak Geylani’nin şeytan tarafından sınanmasını da ayrıntılarıyla betimlemekte ve bu sınanışın sonucunda Geylani’ye sessizce “La ilaha illa llah” diye tekrar etmesinin öğütlendiğini yazmaktadır. Mangan’ın “doğaüstü” bir deneyim olarak naklettiği bu ve benzer ifadeler döneminin Rasyonalist bakış açısıyla bakıldığında eleştirilir niteliktedir.Buna karşın, Mangan’ınyazını onun fantastik kurgu dünyasına olan tutkusunu ve hem deOsmanlı şiir geleneğini coşkun bir ilahi aşkla ilişkilendirmesiniörneklemektedir
Citation Formats
A. Arıkan and N. Birlik, ““James Clarence Mangan’ın Osmanlı şiiri üzerine yazdığı notlar: “Literae Orientales. Ottoman Poetry. Fifth Article.”,” Diyarbakır, Türkiye, 2019, vol. 2019, p. 1, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://hdl.handle.net/11511/80620.