Hide/Show Apps

HES’ler (HidroElektrik Santralleri) ve Deniz Ekosistemlerine Olası Etkileri

2019
Uysal, Zahit
Örek, Hasan
Yücel, Nebil
Örek, Ak Yeşim
Çevik, Cem
Koçak, Mustafa
Tuğrul, Süleyman
Göksu nehri tatlı su girdileri özellikle kıs (Subat) ve ilkbahar (Nisan) aylarında deniz yüzeyi veyüzeye yakın alt tabakaların sıcaklık, tuzluluk ve yogunluk dagılımlarında belirgindegisikliklere sebep olmus ve bölgede hakim Küçük Asya Akıntısı etkisi ile batı yönlü yayılımgöstermistir. Yaz ve sonbahar dönemlerinde nehir debisinin düsük olması nedeni ile etki alanısınırlı kalmıstır. Tatlı su etki alanında açıklara oranla besin tuzu yükleri daha yüksek çıkmıstır.Deniz çalısma alanı yüzey sularında besin tuzları ve TP degisim aralıgı NO3+NO2: 0.05 -1.74 μM; NH4: 0.06 - 0.83 μM; PO4: 0.02 - 0.11 μM; Si: 0.35 - 2.93 μM; TP: 0.07 - 0.24 μMolmustur. Göksu nehrinde besin tuzları ve TP degisim aralıgı NO3+NO2: 1.95 ? 119.95 μM;NH4: 0.11 ? 8.41 μM; PO4: 0.02 ? 1.31 μM; Si: 1.17 ? 148.58 μM; TP: 0.12 ? 4.00 μMolmustur. Baraj yukarısından (Ermenek Baraj gölü) denize karıstıgı son noktaya (Sökünköprüsü) kadar olan nehir yatagında ölçülen tüm besin tuzu derisimleri giderek artan bir egilimgöstermislerdir. 1980 öncesi döneme göre nehir sularının besin elementleri yükleri yanı sıraSi/NOx, N/P oranları degismis ve özellikle son yıllarda artıs egilimi gösteren NOx girdileri iledenizde reaktif silikat kullanımını tesvik etmesi bölge sularında baskın grubu olusturandiyatom florasının gelisimini baskılayacak olup diger fitoplankton gruplarının zaman içindeöne çıkmasına neden olabilecektir. Deniz yüzey sularında ölçülen partikül madde miktarlarıErmenek Baraj gölü degerleriyle aynı seviyelerdeyken, Sökün, Karakaya ve Kargıcak nehiristasyonlarından sırasıyla 40, 20 ve 10 kat daha az partikül madde içermistir. Deniz alanındapartikül fazdaki iz metal derisimleri en yüksek ilkbahar döneminde ve sırası ile azalarak kıs,güz ve yaz dönemlerinde saptanmıstır. Deniz örneklerinin aksine, nehir örneklerinde partikülmadde miktarı ile partikül fazda ölçülen iz metal derisimleri arasında kuvvetli bir iliskigözlenmistir. Nehir boyunca ölçülen iz metal derisimleri kıstan güze monoton bir azalmasergilemistir. Nehir sularında tespit edilen partikül madde ve buna eslik eden iz metalderisimleri deniz örneklerine kıyasla bir kat yüksek gözlenmistir.Çalısma alanında Göksu nehir girdileri ile beslenen sıg kıta sahanlık sularında geneldefitoplankton nicel ve nitel açılardan açık sulara oranla daha zengin ve yogun bulunmustur.Nehir girdilerinden direkt etkilenen ve kıyı açık etkilesiminin görece zayıf oldugu Tasucukörfezi yüzey suları fitoplankton yogunlugunun en yüksek görüldügü alanlardan biriniolusturmustur. Çalısma alanında yıl boyunca genelde diyatomlar, dinoflagellatlar ve digergruplara oranla baskın grubu olusturmustur. Geçmise yönelik (2002-2018) uydu veri analizleriGöksu nehri girdilerinden etkilenen deniz alanı klorofil a içeriklerinde süreç içinde hafif birazalma egimi göstermistir. Deniz suyuna nehir suyu ekleme deneylerinde Sökün suyuErmenek Baraj Göleti suyuna oranla kıyısal ve açık suların fitoplankton gelisimine 6.2 ve 7.9kat daha fazla katkı vermistir. Nisan 2018 döneminde metrekübe düsen zooplankton sayısıdiger dönemlerden yaklasık 9 kat daha fazla çıkmıs olup bu dönemde cladocera grubu baskınbulunmustur. Bölgede toplamda 103 takson balık yumurta, prelarva ve/veya postlarvasıtanımlanmıstır. Derin deniz balık türlerine ait bölgede 24 türe ait ihtiyoplankton belirlenmistir.Akustik yöntemlerle zooplankton ve balık üzerine sahada toplanan veriler nehir girdileri ile bugrupların bulunurlugu arasında pozitif bir iliski oldugunu göstermistir. Mevsim ortalamaları bazalındıgında en yüksek bentik canlı biyokütlesi Göksu nehrinin dogu ve batı yönündeki verimlisıg kıyı sularında saptanmıstır.