İstanbul Boğazi yoluyla Marmara ve Karadeniz arasında kimyasal alışverişler ve artan besin tuzu girdilerinin iki tabakalı marmara kimyasal özelliklerine etkisi

2016-06-03
Tuğrul, Süleyman
Yüksek, Ahsen
Altıok, Hüsne
Okuş, Erdoğan
İki tabakalı ekosisteme sahip olan Marmara Denizi’nin temel fiziksel ve biyokimyasal oşinografik özellikleri ve su kalitesi, Türk Boğazları Sistemi (TSS) içindeki iki tabakalı akıntı rejimince belirlenir. Büyük nehirlerin taşıdığı kimyasallar ile son yıllarda sürekli kirlenen Karadeniz’in kuzeybatı (NW) kıta sahalığındaki az tuzlu suları, İstanbul Boğazı üst akıntısı yoluyla, büyük miktarlarda besin tuzları (N, P) yükleri, Marmara’ya taşınmaktadır. Marmara’da gelişen yoğun ötrofikasyon sonucu, fotosenteze dayalı organik madde üretimi 5-10 m’lik yüzey tabakasında sınırlanmıştır. Bunun sonucu olarak, Marmara iki tabakalı sisteminin arageçiş tabakasında (haloklin) oluşan “nutriklin” ve “oksiklin” tabakası sınırları yüzeye doğru kayarak değişmiştir. Ancak, Marmara Denizi'nde ötrofikasyon gelişimini anlamaya yönelik sistematik izleme ve veri seti 1990’lı yıllara kadar mevcut değildir. Bu çalışmanın amacı, 1987-2013 arasında İstanbul Boğazı’nın kuzey-güney çıkış bölgelerinde ODTÜ-DBE ve İÜDBİE araştırma grupları tarafından toplanan kimyasal verilerin zamansal değişimlerini incelemek; komşu denizler arasındaki besin tuzları ve toplam organik karbon (TOK) akılarının (yükleri) kanitatif karşılaştırmalarını yapmak; artan besin yükü girdilerinin Marmara ekosistemine uzun dönemli etkilerini kısaca değerlendirmektir. Boğazdaki ölçümlere göre; Karadeniz’den giren suların besin tuzları derişimleri ve N/P oranı Kasım-Nisan döneminde belirgin artış göstermiştir. Karadeniz’den taşınan yıllık toplam-N, P yüklerinin ana bileşenini organik yapıdaki besin tuzları oluşturmuştur. Organik karbon derişimi daha az değişkendir ve ilkbahar döneminde artış göstermiştir. Boğaz güney çıkışında Marmara alt tabasındaki besin tuzu değerleri mevsimsel değişimi düşüktür, ana bileşen inorganik-N,P bileşikleridir ve N/P oranı düşüktür ( 9-10). Karadeniz’e taşınan fosfor yükünde belirgin artış olmuştur. Artan ötrofikasyon, Marmara’da nutriklin ve oksiklin sınırlarının haloklin üst sınırına doğru kaymasına ve kimyasal gradient tabakasının (kemoklin) incelmesine neden olmuştur. Ege’den Marmara’ya giren tuzlu (S: ~ 38.5) suların azot ve fosfor değerleri Marmara’da yaklaşık 10 kat artmış; oksijen derişimi ise suboksik seviyelere (10-30 µM) düşmüştür. Sonuç olarak, Boğaz alt akıntısıyla Karadeniz’e ulaşan tuzlu suların oksijen içeriği 1980’li yıllardan beri oldukça azalmış; azot ve fosfor yükleri artmıştır
Citation Formats
S. Tuğrul, A. Yüksek, H. Altıok, and E. Okuş, “İstanbul Boğazi yoluyla Marmara ve Karadeniz arasında kimyasal alışverişler ve artan besin tuzu girdilerinin iki tabakalı marmara kimyasal özelliklerine etkisi,” 2016, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://hdl.handle.net/11511/85534.