Sürücü dürtüselliğinin cinsiyet ve trafikteki öfke ifadeleri bağlamında incelenmesi

2016-09-07
Öztürk, İbrahim
Öztürk, İbrahim
Öz, Bahar
Trafik kazaları, özellikle genç sürücüler için tüm dünyada ve Türkiye’de önemli bir sağlık problemi olarak karşımıza çıkmaktadır (Dünya Sağlık Örgütü, 2015). Bireysel özellikler ve kişilik faktörleri riskli sürücü davranışlarının meydana gelmesi ile yakından ilişkilidir. Dürtüsellik ve sürücülük öfkesi, trafikteki pek çok farklı negatif sonuçla ilişkili bulunmuştur (Bıçaksız ve Özkan, 2016). Bu çalışmanın amacı, genç sürücülerde, sürücü dürtüselliğine ilişkin cinsiyet farklılıklarının olup olmadığının belirlenmesi, bununla birlikte sürücü dürtüselliği ile sürücü öfke ifadeleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Çalışmaya, 18 ve 25 yaş aralığında (Ort.=21.58, SS =1.76), 237 ehliyet sahibi üniversite öğrencisi katılmıştır. Katılımcıların %44.3’ü kadın, %55.7’si erkektir. Katılımcılardan demografik bilgi formu, Dürtüsel Sürücü Davranışları Ölçeği ve Sürücü Öfke İfadesi Ölçeği’nden oluşan anketi yanıtlamaları istenmiştir. Sürücü Dürtüselliği boyutlarında cinsiyet farklılığının olup olmadığını belirleyebilmek amacıyla Çoklu Kovaryans Analizi (MANCOVA) yapılmıştır. Yaş ve hayat boyu gidilen yol miktarı kontrol değişkenleri olarak analize girmiştir. Analiz sonuçlarına göre erkek sürücüler, kadın sürücülere göre daha fazla işlevsel sürücü dürtüselliği; kadın sürücülerin ise erkek sürücülere kıyasla daha fazla sürücü sebatsızlığı gösterdiği bulgulanmıştır. Sürücü dürtüselliği ve sürücü öfke ifadeleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla yaş, cinsiyet ve hayat boyu gidilen yol miktarı değişkenlerinin istatistiksel etkileri kontrol edilerek hiyerarşik regresyon analizi yapılmıştır. Sonuçlar, genç sürücülerde sürücü dürtüselliğinin üç boyutunun sürücü öfke ifadeleri boyutlarıyla ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Sürücü sıkışıklığı sürücü öfke ifadelerinin dört tipi ile de ilişkiliyken, sürücü tasarlama eksikliği öfkenin sözel ifadesi boyutu hariç diğer tüm sürücü öfke ifadesi boyutlarıyla ilişkili bulunmuştur. Son olarak, sürücü sebatsızlığı, Uyum sağlayıcı/yapıcı öfke ifadesi hariç tüm sürücü öfke ifadesi boyutlarını anlamlı olarak yordamaktadır. Bu çalışmada, sürücü dürtüselliğinde cinsiyet farklılıkları ve dürtüsellik ile trafikteki öfke ifadeleri arasındaki ilişki yeni geliştirilen Dürtüsel Sürücü Davranışları Ölçeği kullanılarak ilk kez incelenmiştir. Gelecekte yapılacak çalışmalar sürücü sıkışıklığı, sebatsızlığı, tasarlama eksikliği üzerine odaklanabilir. Bulgular, öneriler ve sonuçlar çerçevesinde tartışılacaktır.
Citation Formats
İ. Öztürk, İ. Öztürk, and B. Öz, “Sürücü dürtüselliğinin cinsiyet ve trafikteki öfke ifadeleri bağlamında incelenmesi,” presented at the 19. Ulusal Psikoloji Kongresi, 5 - 07 Eylül 2016, 2016, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://hdl.handle.net/11511/86285.