Mersin ve İskenderun Körfezi TRIX değerleri ve biyokimyasal parametrelerle değişimi

2016-12-23
Tuğrul, Süleyman
Akçay, İsmail
Özhan, Koray
Yarı kapalı kıyısal deniz ekosistemleri karasal kaynaklı baskılarla nehir suları ve evsel atıksuların taşımış olduğu organik ve inorganik kirleticilerden olumsuz etkilenmektedir. İskenderun ve Mersin Körfezi kıyısal suları bunun en tipik örneğidir. Özellikle kirletilmiş nehir suları ve evsel atıksu deşarjlarıyla bu iki körfez iç sularına taşınan organik/inorganik besin tuzları ötrofik durumun gelişmesine yol açmış ve körfez ekosisteminin biyokimyasal özellikleri ve ışık geçirgenliğinde çok belirgin olumsuz değişimlere neden olmuştur. Denizlerde Bütünleşik Kirlilik İzleme Projesi (ÇŞB/ÇEDİDGM-TÜBİTAK/MAM; 2014- 2016) kapsamında İskenderun ve Mersin körfezleri sularında trofik durum değerlendirmesi ve su kalitesi sınıflaması için belirlenen istasyonlarda 2014-2016 yaz ve kış dönemi fiziksel (sıcaklık, tuzluluk, yoğunluk, bulanıklık, Seki Disk Derinliği (SDD)) ve biyokimyasal (besin tuzları, toplam fosfor (TP), çözünmüş oksijen (ÇO), klorofil-a (Chl-a), in-situ floresans) ölçümler gerçekleştirilmiştir. Elde Edilen sonuçların zamansal ve mekansal değerlendirilmesi yapılmıştır. Körfez sularında trofik durum sınıflaması için ötrofikasyon göstergesi değişkenlerin (TP, çözünmüş inorganik azot (TIN), ÇO ve Chl-a) ölçüm sonuçlarına dayalı olan klasik TRIX indeks metodu ile 0-10 skalası aralığında kalan değerler hesaplanmıştır. TRIX ve ötrofikasyon göstergesi parametrelerin körfez yüzey sularındaki alansal ve mevsimsel değişimleri incelenmiş; temiz ve kirli alanlar, sınırları ve su kalitesi sınıflamasını sınırlayan faktörler belirlenmiştir. Ekolojik temelli su kalitesi sınıflaması ölçülerinden olan TRIX indeksi 0,23-5,1 arasında alansal/mevsimsel değişim göstermiştir. Yağışların ve nehir suları debilerin arttığı kış döneminde karasal girdiler geniş kıyısal alanı etkilemiştir; en yüksek TRIX değerleri (4,7-5,1) Mersin ve İskenderun iç körfez sularında hesaplanmıştır. Yüksek TRIX değerleri, iç körfezde ve nehir deltası üstündeki sığ sularda insan kaynaklı ötrofik durumun geliştiğini göstermiştir; ancak karasal baskıların zayıfladığı yaz döneminde alansal etkinin zayıfladığı gözlenmiştir. İki körfezde nehir etkisinin zayıf olduğu deniz alanında TRIX değerleri düşüktür (0,23-2,8) ve tipik Doğu Akdeniz oligotrofik özelliklerini yansıtır. TRIX hesaplamasında kullanılan TP değerleri temiz sularda 0,06-0,10 µM aralığındadır; karasal baskıların yoğun olduğu kıyı ve nehir deltası sularında 0,50-0,87 µM’ye kadar ulaşmıştır. Reaktif fosfat derişimi, TP’ye katkısı düşük kalmıştır (0,02-0,48 µM). Toplam inorganik azot (TIN: NOx + NH4) değerleri her iki körfez sularında yağmur sularının ve nehir debilerinin arttığı kış döneminde çok belirgin artış göstermiştir. Özellikle İskenderun iç körfez yüzey sularında kış döneminde TIN derişimi aşırı yüksek (> 80 µM) ölçülmüştür. Ancak bu değerler yüzey altı sularda düşüktür. Mersin iç körfez kıyı sularında (Tuzluluk>36,7) TIN değerleri yaz/kış döneminde 0,12-13,1 µM aralığında değişim göstermiştir. Fitoplankton biyo-kütle göstergesi olan Chl-a değerleri mevsimsel ve zamansal olarak 0,01-1,68 µg/L aralığında değişmiştir; en yüksek değerler Mersin Körfezi’nde evsel atıksular ve Seyhan nehir suyu girdilerinin karıştığı kıyısal alanda ölçülmüştür. Bu sularda TIN, TP değerleri de aşırı yüksektir; hesaplanan yüksek TRIX indeks değeri, ötrofik durumun oluştuğunun göstergesidir. Çözünmüş oksijen doygunluk seviyeleri, temiz bölge yüzey sularında Doğu Akdeniz özelliğini yansıtmıştır (%100-105). Ötrofik koşulların geliştiği, TRIX ve klorofil derişiminin yüksek olduğu iç körfezde oksijen doygunluk seviyesi %110-120 aralığında değişmiştir. TRIX değerlerinin içerdiği değişkenler ile regresyon analiz sonuçlarına göre; en güçlü ilişki biyo-kütle göstergesi Chl-a değerleri arasında görülmüştür. Ayrıca ötrofikasyon göstergesi değişkenlerinden olan SDD (suyun biyo-optik özelliğini yansıtır) ve tatlı su girdilerinden etkilen tuzluluk değerleri ile TRIX arasında güçlü ve negatif bir ilişki vardır. Sonuç olarak karasal baskıların yoğun olduğu Mersin iç körfez sığ kıyısal alanda su kalitesi oldukça düşüktür (ötrofik/kötü). Batı Akdeniz’in mesotrofik su özelliklerine göre geliştirilen TRIX indeks sınıflaması yönteminde kullanılan katsayılar kendi bölgesine özgüdür. Bu nedenle, iyi kalite (referans durum) özellikleri çok farklı olan oligotrofik sularda klasik TRIX temelli ekolojik su kalitesi sınıflamasında hassasiyet sınırlaması olmaktadır (TRIX<6). Hassas sınıflama için doğu Akdeniz’e uygun TRIX denklemi adaptasyonuna ihtiyaç vardır. Ayrıca, mevcut izleme noktaları yaz ve kış döneminde SN/HA geçiş alanlarının sınırlarını belirlemede yetersizdir.
I. Ulusal Denizlerde İzleme Ve Değerlendirme Sempozyumu, 21-23 Aralık 2016

Suggestions

Akdeniz Kıyısal Bölge Sularında Dökü Alanları Belirleme Kriterleri İskenderun Ve Mersin Körfezi Uygulamaları
Yücel, Nebil; Tuğrul, Süleyman; Akçay, İsmail; Başduvar, Şehmus; Sadighrad, Ehsan; Tezcan, Devrim; Örek, Hasan (2016-06-03)
Kıyısal deniz alanları ve iç suları tabanında zaman içerisinde katı malzeme (sediman) birikimi ve sığlaşma olmaktadır. Bu alanlarda ihtiyaç duyulan su derinliğini sağlamak için tabandaki sediman tabakasının taranması, çıkan malzemenin karada veya kıyıdan uzakta uygun deniz ortamına boşaltılması ihtiyacı doğmaktadır. Gelişmiş ülkelerde uygulanan tarama-dökü faaliyeti yönetimi yönetmeliklerinin benzeribiryönetmelik, mevzuatımızda henüz yoktur.Çevre ve Şehircilik Bakanlığı adına bu ihtiyacın...
Mersin Körfezi'nde ihtiyoplankton dağılımı ve bolluğu
Ak-örek, Yeşim; Tuğrul, Süleyman; Örek, Hasan (2016-06-03)
Mersin Körfezi'nde pelajikte yer alan kemikli balıkların yumurta ve larvalarının dağılım ve bolluğunu belirlemek amacıyla25-26 Aralık 2014, 22 Şubat- 3-4 Mart 2015, 30 Nisan 2015 ve 22 Ekim 2015 tarihlerinde R/V Bilim-2 araştırma gemisi ile örneklemeleryapılmıştır.Vertikal ihtiyoplankton örneklemeleri; çapı 70 cm, ağ uzunluğu 130 cm ve ağ göz açıklığı 500 mikron Hensen tipi plankton kepçesi ile Aralık döneminde 13, Şubat- Mart döneminde 10, Nisan ve Ekim dönemlerinde 12 adet istasyonda gerçekleştirilmiştir....
Changes of Eutrofication Indicator Parameters (TP, DIN, Chl-a and TRIX) in the Cilician Basin (Northeast Mediterranean)
TUĞRUL, SÜLEYMAN; Uysal, Zahit; Erdogan, Emine; Yucel, Nebil (2011-01-01)
Eutrophication processes and changes in coastal ecosystem are determined by the coastal/open sea interactions and rates of nutrient pollution. The Cilician Basin shelf waters are affected not only by intense industrial activities and increased population, but also by complex atmosphere-sea-land interactions. There is a recognizable difference between water qualities of Mersin bay coastal and the Cilician open waters depleted in nutrients. Eutrophic conditions have developed in the eastern bay shallow waters...
İskenderun Körfezinde Olası Bir Petrol Tankeri Kazasında Doğabilecek Ekosistem Tepkilerinin Fitoplankton Düzeyinde Değerlendirilmesi
Özhan, Koray (2018-05-11)
Deniz ekosisteminde petrol kazaları riskinin yaratabileceği olumsuz durumların değerlendirilmesinde en az bir tane biyolojik yapının buna vermiş olduğu tepkinin bilinmesi, oluşabileck riskin anlaşılmasında bize yardımcı olacaktır. Bu çalışmada tanker trafiğinin yoğunluğundan dolayı tanker kazasına hayli açık olan İskenderun Körfezinde olabilecek bir kazada oluşabilecek ekosistem etkileri çalışılmıştır. Dört farklı mevsimde ham petrole maruz bırakılan fitoplankton komünitelerinde oluşan değişimler, farklı ha...
Mersin Körfezi Sualtı Kanyonlarının Araştırılması
Tezcan, Devrim; Yücel, Mustafa; Örek, Hasan(2018-12-31)
Su altı kanyonları üzerine son yıllarda yapılan çalışmalar, bunların sığ kıyı bölgeleri ile derin sular arasındaki en önemli bağlantı yolları olduğunu ortaya koymuştur. Bu proje önerisinde de, Doğu Akdeniz'de, Mersin Körfezi içerisinde derinlerde aynı sisteme bağlanan iki su altı kanyonu için jeolojik, jeofizik, fiziksel ve kimyasal oşinografi alanlarında disiplinler arası bir başlangıç çalışması yaparak ön bilgiler elde edilmesi amaçlanmaktadır. Sismik yöntemler, CTD ile fiziksel parametrelerin ölçümü gib...
Citation Formats
S. Tuğrul, İ. Akçay, and K. Özhan, “Mersin ve İskenderun Körfezi TRIX değerleri ve biyokimyasal parametrelerle değişimi,” Ankara, Turkey, 2016, p. 41, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://hdl.handle.net/11511/88124.