Ölüm belirginliği ve yardım hatırlatıcısı ile organ bağışını teşvik etme

2016-10-19
Demir, Sıla
Sakallı, Nuray
Bu çalışmanın amacı ölüm belirginliği (ÖB) ve yardım hatırlatıcısının (YH) özgeci bir davranış olan organ bağışı üzerindeki etkisini araştırmaktır. Dehşet Yönetimi Kuramına (DYK) göre örtük ÖB durumunda, bireyler birtakım savunma mekanizmaları ile kendilerini ölüm korkusunda korumaya çalışır. Kişide yardımseverlik, özgecilik gibi olumlu yaklaşımlar hakim olduğunda örtük ÖB ile bunların güçlenmesi beklenir. Hatta, yardımseverlik kişiye hatırlatılarak da örtük ÖB sonrası özgeci davranışlar görülebilir. Bununla birlikte, kişi ölümünden sonrası için yaptığı organ bağışından hiçbir fayda göremeyeceği için organ bağışı özgeci davranışa iyi bir örnektir. Bu durumda organ bağışına yönelik tutum ve niyetlerin ÖB ve YH manipülasyonları ile artması beklenmektedir. Bu hipotezi test etmek amacıyla, internet üzerinden ve kağıt-kalem yöntemi kullanarak, 160 ve 141 üniversite öğrencisiyle yürütülen iki çalışmada, katılımcılar dört deneysel gruba rastgele atanmıştır: ÖB ve YH, sadece ÖB, sadece YH, kontrol. Bu manipülasyonların etkileri sekiz kişisel farklılık değişkeni kontrol edilerek MANCOVA ile test edilmiştir: özgecilik, dindarlık, içsel ve dışsal dindarlık, dini kısıtlamalar, ölüm kaygısı, ölümden sonra yaşama inanç ve vücut bütünlüğünü koruma inancı. Fakat iki çalışmada da organ bağışına yönelik tutum ve niyetler üzerinde ne ÖB ne de YH’nin etkisine rastlanmıştır. Aynı zamanda, kişisel farklılık değişkenlerinin dört deneysel gruptaki katılımcıların organ bağışlama tutumu üzerindeki farklı etkileri de aşamalı regresyon ile test edilmiştir. Organ bağışına yönelik tutumlar bütün gruplar için ilk çalışmada, özgecilik ve vücut bütünlüğü inançları ile, ikinci çalışmada ise organ bağışına yönelik dini kısıtlamalar ile yordanmıştır. Vücut bütünlüğü inancının dini kısıtlamanın bir alt boyutu olabileceği düşünüldüğünde, inanç düzeyinden öte inancın getirdiği kurallar kişilerin organ bağışlama kararlarında daha belirleyici olarak ortaya çıkmaktadır. Aynı zamanda vücut bütünlüğünü koruma inancının dini kısıtlamalara göre daha güçlü bir yordayıcı olarak ortaya çıkmasından da bunun önemli bir kısıtlama olduğu anlaşılmaktadır
Citation Formats
S. Demir and N. Sakallı, “Ölüm belirginliği ve yardım hatırlatıcısı ile organ bağışını teşvik etme,” Başkent Üniversitesi, Ankara, Türkiye, 2016, p. 431, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://hdl.handle.net/11511/86380.