Haymana Havzası’nda kretase-paleojen sınır tabakalarındaki planktonik foraminiferlerin bolluk ve çeşitlilik değişimleri ve kitlesel yokoluş düzeyi üzerine yeni gözlemler

2017-04-01
Karabeyoğlu, Uygar
Altıner, Sevinç
Altıner, Demir
Son büyük kitlesel yokoluş olan Kretase-Paleojen geçişi öncesi planktonik foraminifer türlerindeki bolluk ve çeşitlilik paleoortamsal ve paleoiklimsel yorumlamalarda son derece önemlidir. Bunun için Haymana Havzası’nın kuzey kesiminde yer alan istifteki Haymana Formasyonu’ndan Yeşilyurt Formasyonu’na geçen 14,53 metrelik kesit ölçülmüş, Paleosen sınırına kadar olan son 3,75 metrelik kısımda ise 63 ve 150 mikronluk eleklerin üzerinde kalan planktonik foraminiferler toplanmış, bunların sayısal bolluk ve çeşitlilik analizleri yapılmıştır. Stratigrafik kesit boyunca belirlenen biyo-olaylara dayanarak Maastrihtiyen’in en üst düzeyi için Pseudoguembelina hariaensis zonu; Daniyen’in en altı için ise P0 ve Parvularugoglobigerina eugubina zonları belirlenmiştir. Ayrıca planktonik-bentik foraminifer birey oranından yola çıkılarak yapılan paleobatimetrik çözümleme çökelme ortamının yaklaşık 340 metrelik bir derinlikte olduğunu ortaya koymuştur. Su kolonunun derin kısmında yaşadığı bilinen Planoglobulina multicamerata ve Gublerina cuvillieri formlarının bulunması da bu hesaplamayı destekler niteliktedir. Bu analizler sonucunda Maastrihtiyen sonuna gelindiğinde sıcaklık, besin, oksijen ve tuzluluk değişimlerine dirençli olduğu bilinen Heterohelix türlerinin ortamda çok bol bulunduğu (%50), bu değişimlere uyum gösteremeyen Globotruncana türlerinin bolluk oranlarının çok düşük kaldığı gözlenmiştir (%10). Bunun yanında, su kolonunun üst kısmında yaşayan ve çevresel kriz koşullarında hızla artış gösteren fırsatçı Guembelitria cretacea’nın ise bu kitlesel yokoluş sınırını geçtiği teyit edilmiştir. Yapılan bu çalışma Türkiye’de ilk defa Guembelitria cretacea türünün Maastrihtiyen sonunda Haymana Havzası’ndaki aşırı bolluğunu ortaya koymaktadır. Yokoluş sonrası Daniyen P0 zonunda çapları 10 ila 20 mikron arasında değişen karbonat kavkılı küresel formların çok büyük orandaki artışı dikkat çekmektedir. Bunun yanında Haymana Havzası’nın güney tarafında yapılan daha önceki çalışmada da tespit edildiği gibi, sınırın 2 cm üzerinde ekinid pelletlerinde ani bir artış kaydedilmiştir. Bu ani artışın dünyadaki Kretase-Paleojen sınırlarının belirlenmesinde yardımcı veri olarak kullanılabileceği görüşü bu çalışmayla beraber daha da önem kazanmıştır. Kretase sonunda çamurtaşı birimlerinden Paleosen’deki kireçtaşı ve çamurtaşı ardalanmasına ani olarak geçen istif Mudurnu-Göynük Havzası’nda da gözlemlenmiştir. Bu stratigrafik benzerlik Haymana Havzası ve Sakarya Havzası’nın Kretase sonundan Paleosen başına kadar olan sürede birbirine bağlı olabileceği sorusunu da akla getirmektedir.
70. Türkiye Jeoloji Kurultayı, 10-14 Nisan/April 2017

Suggestions

Kuzey Haymana’da (Ankara, Türkiye) üst paleosen – alt eosen istifinde planktonik foraminifer biyostratigrafisi ile ilgili ilk bulgular
Tanık, Gamze; Altıner, Sevinç (2017-04-10)
Bu çalışma Haymana Havzası’nda Paleosen Eosen Termal Maksimumun (PETM) planktonik foraminifer kaydını belirlemeyi amaçlayan yükseklisans tezinin ilk bulgularını içermektedir. PETM, yaklaşık 56 milyon yıl önce gerçekleşmiş olan bir küresel ısınma olayıdır. Bu olay planktonik foraminiferlerde dönüşüme neden olmuş, Planktonik Foraminifera Ekskürsiyon Taksonları (PFET) adı verilen üç farklı tür Paleosen/Eosen (P/E) sınırında ortaya çıkmış ve PETM’in bitişiyle yok olmuşlardır. P/E sınırı ve PETM’yi belirlemek am...
Haymana Havzası’ndan (İç Anadolu, Türkiye) Geç Paleosen-Erken Eosen Pteropodları (Gastropoda: Euthecosomata)
Tanık, Gamze; Altıner, Sevinç (2021-05-26)
Bütün hayat döngülerini planktonik olarak geçiren Gastropoda Sınıfında yer alan Pteropoda Takımı’ndan Alttakım Euthecosomata’nın stratigrafik dağılımı (Kretase-Güncel) tam olarak ortaya konulmamıştır. Bunun iki nedeni olabilir: birincisi, aragonitik kavkılı olmalarından ötürü fosilleşme problemleri vardır, yani fosil kayıtları seyrektir; ikincisi ise birlikte bulundukları planktonik foraminiferlere göre daha az bol olduklarından göz ardı edilmeleridir. Pteropodlardan Alttakım Euthecosomata üyeleri aragoni...
ELMALI-GÖMBE VE AKSU HAVZALARININ MİYOSENYAŞLI ÇÖKELLERİNİN PALEOBATİMETRİK EVRİMİ(TÜRKİYE)
Şiş, Fatih Seçkin; Kouwenhoven, Tanja; Kaymakcı, Nuretdin; Koç, Ayten (2018-04-27)
Geç Senozoyik Antalya Havzası, Isparta Büklümü içerisindeki Batı Toroslar Mesozoyik otokton karbonat platformunun üzerinde uyumsuz olarak gelişmiştir. Elmalı-Gömbe Havzası, Isparta Büklümü’nün batı kanadında yer alır ve Beydağları Platformu üstünde, Likya Napları’nın doğusunda bir ön ülke havzası olarak gelişmiştir. Bununla birlikte, Aksu Havzası Isparta Büklümü’nün iç kısmında gelişmiş olup doğuda Aksu Fayı ile sınırlanmıştır. Bu havzalar evrimleri sırasında düşey hareketler ve çökelme miktarındaki değişim...
Orta Anadolu'daki Kırşehir (kurançalı) Ve Aksaray (sarıkaraman,harundağı,ekecikdağı) Bölgelerindeki Gabroyik Kayaçların Sr,nd, Ve Pb İzotop Jeokimyası, Tüm Kayaç Ve Mineral Kimyası Yöntemleri İle Petrolojik Özelliklerinin Belirlenmesi
Toksoy Köksal, Fatma(2010-12-31)
Orta Anadolu'da çeşitli alanlarda bulunan mafik- ultramafik (özellikle de gabroyik) kayaçların kökeni ve petrolojisi bölgenin jeolojik evriminin belirlenmesinde büyük önem taşımaktadır. Ancak, bu kayaçların kökeni konusunda önemli çalışmalar yapılmış olmasına rağmen net bir şekilde çözümlenememiştir. Orta Anadolu'daki gabrolar üzerinde süregelen tartışma bu kayaçların ofiyolitik birimlere mi ait olduğu, yoksa bu bölgede oluşmuş sokulum kayaçları mı olduğu şeklindedir. Magmatik kayaçların kökeni ve petroloji...
Çangaldağ kompleksi içerisindeki (Kastamonu-Türkiye) meta-magmatik kayaların petrolojisi ve jeodinamik önemi
Çimen, Okay; Sayıt, Kaan(2015)
Orta Pontitler’de yüzlek veren tektonik birimlerden biri olan Çangaldağ Kompleksi çoğunlukla magmatik kökenli metamorfik ve deforme olmuş kayaçlardan oluşmaktadır. Bu litolojiler felsikten mafik karaktere kadar geniş bir kompozisyonda değişmekte olup, intruzif, ekstruzif ve volkaniklastik kaya türleri ile temsil edilmektedirler. Çangaldağ Kompleksi petrografik olarak bazalt, tüf, diyabaz, gabro, andezit ve riyodasit gibi çeşitli kayaç türlerini içermektedir. Mafik litolojiler genelde ab+akt+klrt+ep mineral ...
Citation Formats
U. Karabeyoğlu, S. Altıner, and D. Altıner, “Haymana Havzası’nda kretase-paleojen sınır tabakalarındaki planktonik foraminiferlerin bolluk ve çeşitlilik değişimleri ve kitlesel yokoluş düzeyi üzerine yeni gözlemler,” Ankara, Turkey, 2017, p. 644, Accessed: 00, 2021. [Online]. Available: https://hdl.handle.net/11511/88019.